Η Ελλάδα βρίσκεται σε πλήρη διπλωματική κινητοποίηση, επιδιώκοντας να ενημερώσει τους εταίρους και συμμάχους της και να λάβει κάθε απαραίτητο μέτρο για την προάσπιση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων. Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα Φον ντερ Λάιεν, στήριξε την Ελλάδα από την αρχή, καταδικάζοντας την κύρωση του τουρκολυβικού μνημονίου από τη Λιβυκή Βουλή. Υπενθύμισε δε ότι η ΕΕ από το 2019 είχε δηλώσει πως η συμφωνία αυτή «παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών».
Σύμφωνα με ανακοίνωσή της, «η συμφωνία Τουρκίας – Λιβύης δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και είναι άκυρη και ανίσχυρη». Η κυρία Φον ντερ Λάιεν επιβεβαίωσε ταυτόχρονα την αλληλεγγύη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς την Ελλάδα και την Κύπρο.
Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Ο διπλωματικός μαραθώνιος του Γεραπετρίτη
Ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, σε συντονισμό με τον Κύπριο ομόλογό του, Κωνσταντίνο Κόμπο, επικοινώνησε τηλεφωνικά με τον Αιγύπτιο υπουργό Εξωτερικών, Μπαντρ Αμπντελάτι, προκειμένου να συζητήσουν τις εξελίξεις γύρω από το τουρκολυβικό μνημόνιο και τις πιθανές επιπτώσεις τους στην ασφάλεια και τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Είναι αξιοσημείωτο ότι η Ελλάδα και η Αίγυπτος είχαν συνάψει το 2020 μερική οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, ως απάντηση στο τουρκολυβικό μνημόνιο. Η Αίγυπτος, όπως και η Ελλάδα, είχε απορρίψει από την αρχή τη συμφωνία Τουρκίας-Λιβύης, καθώς επικαλύπτεται κυριαρχικά δικαιώματα και των δύο χωρών. Ωστόσο, σήμερα, το Κάιρο διατηρεί καλές διπλωματικές σχέσεις με την κυβέρνηση της Ανατολικής Λιβύης του Χαλίφα Χαφτάρ και πρόσφατα έχει ανοίξει διαύλους επικοινωνίας και με την Τουρκία.
Λιάκουρας: Η ανάγκη για άμεση επέκταση των χωρικών υδάτων
Ο καθηγητής Διεθνούς Δικαίου Πέτρος Λιάκουρας, μιλώντας στο parapolitika.gr, τόνισε την ανάγκη η Ελλάδα να προχωρήσει «οπωσδήποτε», και μάλιστα άμεσα, στην επέκταση των χωρικών της υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια, νοτίως και δυτικά της Κρήτης, και κυρίως νοτίως του Καστελόριζου. Όπως επεσήμανε, «το κάναμε με τη συμφωνία με την Αίγυπτο, και ενώ υπήρχε το τουρκολυβικό, είδατε να αντιδράσει πέρα από τα λεκτικά τα οποία είπε η Τουρκία; Όχι. Γιατί να μην κάνουμε νοτίως του Καστελόριζου; Το Καστελόριζο αυτή τη στιγμή έχει βρεθεί μπροστά σε έναν μεγάλο κίνδυνο, ότι πλέον θα εγκλωβιστεί πλήρως από το Θαλάσσιο Πάρκο που ανακοίνωσε η Τουρκία. Το Θαλάσσιο Πάρκο μην το βλέπετε ως Θαλάσσιο Πάρκο, που δεν είναι κυριαρχία. Αυτό θα καταληφθεί όταν γίνει το τουρκικό νομοσχέδιο της “Γαλάζιας Πατρίδας”. Αυτό θα καταληφθεί πλέον και θα γίνει Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη. Οπότε πρέπει να δράσει νωρίτερα η Ελλάδα. Όλα αυτά πρέπει να γίνουν τώρα. Δεν υπάρχει χρόνος για μετά».
Σχετικά με την απόφαση της Λιβυκής Βουλής, ο κ. Λιάκουρας υπογράμμισε ότι ουσιαστικά δεν αλλάζει κάτι για τα τρίτα κράτη που δεν αποδέχονται την τουρκολυβική συμφωνία, καθώς αφορά μόνο τις συμβαλλόμενες χώρες. «Το τουρκολυβικό μνημόνιο ήταν ενεργό, γιατί ισχύει μεταξύ της Τουρκίας και της Λιβύης. Όχι πέραν αυτών. Απλώς, με αυτόν τον τρόπο έρχεται πρώτα απ’ όλα να διαψεύσει όλους εκείνους οι οποίοι έλεγαν ότι “ξέρετε, δεν είναι νόμιμο το μνημόνιο, διότι δεν έχει επικυρωθεί από τη Βουλή”. Επικυρώθηκε». Ως προς τις επιπτώσεις, ο καθηγητής δήλωσε: «Πολύ φοβάμαι ότι, έχοντας κάνει και αυτή την επικύρωση, ο Ερντογάν μπορεί να θεωρήσει ότι “ωραία, έχουμε ξεπεράσει το όριο της πιθανής αμφισβήτησης και μπορούμε να προχωρήσουμε πλέον σε έρευνες και τα λοιπά”. Αυτό θα είναι πολύ κακό για μας. Γιατί αν ξεκινήσουν έρευνες σε αυτή την περιοχή, που είναι και ελληνοαιγυπτιακή, τότε θα έχουμε πρόβλημα».
Η απόφαση αυτή προκάλεσε σοκ στην Αθήνα. Μόλις τον περασμένο Αύγουστο, ελληνική αντιπροσωπεία είχε επισκεφθεί τη Βεγγάζη για συζητήσεις για το μεταναστευτικό, καταγράφοντας θετικό κλίμα. Έναν μήνα νωρίτερα, στις 27 Ιουλίου, είχε πραγματοποιηθεί στην Αθήνα ο τρίτος γύρος τεχνικών συνομιλιών για την οριοθέτηση ΑΟΖ Ελλάδας και Λιβύης. Σύμφωνα με πηγές, οι διαβουλεύσεις βρίσκονταν σε προχωρημένο στάδιο, με τη Λιβύη να έχει παραδώσει στην Υδρογραφική Υπηρεσία του Πολεμικού Ναυτικού χάρτες για τις συνομιλίες. Η Αθήνα προετοιμαζόταν για τον τέταρτο γύρο.
Ωστόσο, οι σχέσεις Αθηνών-Βεγγάζης δεν ήταν πάντα ομαλές. Ο προσεταιρισμός του Σαντάμ Χαφτάρ (γιου του στρατάρχη Χαλίφα) από την Άγκυρα προκαλούσε κατά καιρούς ζητήματα με την Ελλάδα. Η επίσκεψή του στην Αθήνα τον Ιούνιο και οι συναντήσεις του με τον πρωθυπουργό και τον υπουργό Εξωτερικών είχαν εδραιώσει μια καλή συνεννόηση και είχαν θέσει τις βάσεις για αμοιβαία επωφελή συνεργασία, εστιάζοντας στην οριοθέτηση ΑΟΖ. Η ρηματική διακοίνωση της 24ης Αυγούστου, με την οποία η Λιβύη διαμαρτυρόταν για ελληνικές έρευνες νότια της Κρήτης, αντιμετωπίστηκε από την ελληνική διπλωματία ως συνήθης τακτική και απαντήθηκε άμεσα.
Η απομάκρυνση του Αγκίλα Σάλεχ από την προεδρία του Κοινοβουλίου στο Τομπρούκ, ο οποίος από το 2019 απέρριπτε το τουρκολυβικό μνημόνιο, αποτέλεσε ένδειξη ανησυχίας. Η αντικατάστασή του από πρόσωπο προσκείμενο στον Σαντάμ Χαφτάρ έφερε το επιθυμητό αποτέλεσμα για την Τουρκία.
Καραϊτίδης: «Η Τουρκία ενδεχομένως προχωρήσει και σε κάποιο επεισόδιο»
Ο πρέσβης επί τιμή Δημήτρης Καραϊτίδης χαρακτήρισε την εξέλιξη αυτή «δυσάρεστη, αρνητική και άκρως επιζήμια για εμάς». Εξήγησε ότι, «παρότι είναι από πλευράς Διεθνούς Δικαίου τελείως αντικανονικό και παράνομο, εντούτοις συνιστά μία πραγματικότητα. Μη νόμιμη κατάσταση, αλλά πραγματική. Την οποία η Τουρκία εκμεταλλεύεται, διότι έχει γνωστοποιήσει και στον ΟΗΕ τη συμφωνία αυτή και την εμφανίζει και διεθνώς, στις επαφές της και σε συνομιλίες, ως μία ενέργεια νόμιμη. Εκείνο το οποίο εμάς μας δημιουργούσε την προσδοκία και την ελπίδα ότι θα βοηθούσε στην αποδυνάμωση αυτού του μνημονίου ήταν το γεγονός ότι η δεύτερη κυβέρνηση της Λιβύης, που ήλεγχε τη Βουλή, δεν το είχε εγκρίνει. Και ελπίζαμε ότι, χάρη και στις επαφές που είχαμε προ ετών με τον περίφημο Χαφτάρ, θα κατορθώναμε να παρατείνουμε την άρνηση αυτή και, ει δυνατόν, να τη μετατρέψουμε και σε καταψήφιση του μνημονίου. Αυτά όλα, λοιπόν, όλες οι προσδοκίες αυτές ανατράπηκαν και ματαιώθηκαν με τη χθεσινή απόφαση».
Πολλοί αναλυτές συνδέουν την κίνηση αυτή της Λιβύης με την επανεκκίνηση των ερευνών για την πόντιση του καλωδίου GSI, το οποίο θα διέρχεται από θαλάσσιο τμήμα που καλύπτει το τουρκολυβικό μνημόνιο. Σύμφωνα με τον καθηγητή Διεθνούς Δικαίου, Πέτρο Λιάκουρα: «Το καλώδιο είτε περνούσε στην περιοχή που ορίζεται ως τουρκολυβική, όπως ήταν πριν, είτε σε αυτήν που είναι τώρα, η ίδια αντίδραση θα είναι από την πλευρά της Τουρκίας. Δεν παίζει ρόλο το καλώδιο. Και κακώς γίνεται η αναφορά σε υφαλοκρηπίδα. Άλλο το καθεστώς υφαλοκρηπίδας, άλλο η υφαλοκρηπίδα ως βυθός».
Αντίθετα, ο πρέσβης επί τιμή Δημήτρης Καραϊτίδης υποστηρίζει ότι «στο πεδίο σημαίνει ότι, αν εμείς επιχειρήσουμε την αγνόηση αυτής της πραγματικότητας και κινηθούμε σε αυτήν την περιοχή, η Τουρκία είναι πολύ πιθανό, έως βέβαιον, ότι θα μας κατηγορήσει ότι παραβιάζουμε κατά την άποψή της μια έγκυρη συμφωνία της. Θα μας κατηγορήσει και ενδεχομένως θα προχωρήσει και σε κάποιο επεισόδιο. Άρα, όπως και να το εξετάσουμε, το θέμα έχει μόνον αρνητικά σημεία».
