Το εμβληματικό γλυπτό «Έφηβος» έχει βρει τη νέα του μόνιμη κατοικία στην πλατεία Αγίου Σώστη, σηματοδοτώντας μια σημαντική στιγμή για την πόλη και τους κατοίκους της.
Μετά από 23 ολόκληρα χρόνια, το εμβληματικό γλυπτό «Έφηβος» του Θανάση Απάρτη, κοσμεί ξανά τον δημόσιο χώρο, χάρη στην πρωτοβουλία του Δήμου Αθηναίων για την τοποθέτησή του στην πλατεία Αγίου Σώστη. Το έργο, που απεικονίζει ένα ανδρικό γυμνό ύψους 2,50 μέτρων, φιλοτεχνήθηκε από τον σπουδαίο γλύπτη Θανάση Απάρτη (Σμύρνη 1899 – Αθήνα 1972) το 1940 και χυτεύθηκε στο φημισμένο χυτήριο Alexis Rudier στο Παρίσι.
Μετά από μια πολυτάραχη διαδρομή και πολλαπλές μετακινήσεις, το γλυπτό εγκαταστάθηκε χθες στη νέα του θέση. Η επιλογή της πλατείας Αγίου Σώστη δεν είναι τυχαία, καθώς ο «Έφηβος» αποτελεί ένα ισχυρό σημείο αναφοράς για τους πρώην κατοίκους του προσφυγικού συνοικισμού του Πολυγώνου, οι οποίοι μετεγκαταστάθηκαν στην περιοχή αυτή.
«Ο Έφηβος είναι ξανά κοντά στους ανθρώπους, στην καθημερινότητα της πόλης. Γύρω του αναπτύχθηκαν οι ιστορίες μιας ολόκληρης γειτονιάς. Η πορεία του έργου υπήρξε δύσκολη, με απανωτές μετακινήσεις, φθορές, και μακροχρόνια αναμονή», δήλωσε ο δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας, τονίζοντας περαιτέρω: «Ως δημοτική Αρχή, αναγνωρίσαμε τη βαθιά σύνδεση αυτής της γειτονιάς με το έργο, αφουγκραστήκαμε τους κατοίκους και προχωρήσαμε στην επανατοποθέτησή του στην πλατεία Αγίου Σώστη. Εκφράζω την ευγνωμοσύνη μου προς τις υπηρεσίες του δήμου, τους συντηρητές και όλους όσοι συνέβαλαν στην υλοποίηση. Ιδιαίτερη μνεία στους κατοίκους που επίμονα διεκδίκησαν την επιστροφή του. Γιατί η μνήμη της Αθήνας πρέπει να έχει τη θέση που της αξίζει στις πλατείες μας.»
<!– MEDIA0–>
Το 1939, ο καλλιτέχνης παρουσίασε στην Αθήνα μια γύψινη μελέτη του έργου. Η τότε κυβέρνηση προχώρησε στην παραγγελία του σε μπρούντζο, με σκοπό να αποτελέσει μνημείο της ελληνικής νεότητας. Αρχικά, η πρόβλεψη ήταν να τοποθετηθεί στη λεωφόρο Βασιλίσσης Όλγας, όμως τελικά εγκαταστάθηκε στο αλσύλλιο της οδού Μουστοξύδη, μπροστά από τη Σχολή Ευελπίδων. Εκεί, ο «Έφηβος» συνέδεσε την ιστορία του τόσο με τη ζωή των Ευελπίδων όσο και με την καθημερινότητα των κατοίκων του Πολυγώνου, ιδίως αυτών του προσφυγικού συνοικισμού (παλαιό Πολύγωνο). Αυτή η ιδιαίτερη σχέση διατηρήθηκε και μετά τη μετακίνηση των κατοίκων σε νέες κατοικίες στον Νέο Κόσμο, στην περιοχή γύρω από την πλατεία Αγίου Σώστη, τη δεκαετία του ’60.
Τη δεκαετία του ’80, με τη μεταφορά της Σχολής Ευελπίδων στη Βάρη και τη διαμόρφωση του οδικού κόμβου στην οδό Μουστοξύδη, το γλυπτό μεταφέρθηκε στην Εθνική Πινακοθήκη. Το 1988, ο τότε δήμαρχος Αθηναίων Μιλτιάδης Έβερτ το επανατοποθέτησε στη συμβολή των οδών Αρδηττού και Αθανασίου Διάκου, πλησίον του Ιερού Ναού της Αγίας Φωτεινής. Πέντε χρόνια αργότερα, το 1993, με την έναρξη των εργασιών για την κατασκευή του τραμ, το έργο απομακρύνθηκε προσωρινά και μεταφέρθηκε σε χώρο φύλαξης του Δήμου Αθηναίων, για συντήρηση και αποκατάσταση των ζημιών από βανδαλισμούς.
<!– MEDIA1–>
Η συντήρηση και η τελική επανατοποθέτησή του καθυστέρησαν σημαντικά. Στο μεταξύ, υπήρξαν αιτήματα για τη μεταφορά του τόσο από τη Σχολή Ευελπίδων, η οποία επιθυμούσε να το φιλοξενήσει στις εγκαταστάσεις της στη Βάρη, όσο και από τους πρώην κατοίκους του προσφυγικού συνοικισμού του Πολυγώνου. Οι τελευταίοι, με πάθος, ζητούσαν να τοποθετηθεί στην πλατεία Αγίου Σώστη, θεωρώντας τον «Έφηβο» αναπόσπαστο κομμάτι της συλλογικής τους μνήμης, συνδεδεμένο άρρηκτα με τα παιδικά τους χρόνια και τη ζωή στην παλιά τους γειτονιά.
Παρά τις αρχικές αποφάσεις για επανατοποθέτησή του στην περιοχή της Αρδηττού, η επιστροφή του έργου στο σημείο αυτό δεν κατέστη εφικτή, εξαιτίας διαδοχικών καθυστερήσεων και εναλλασσόμενων προτάσεων για τη χωροθέτησή του.
Λαμβάνοντας υπόψη το σύνθετο ιστορικό του έργου, τις επανειλημμένες μετακινήσεις του και τον ισχυρό δεσμό του με τους πρώην κατοίκους του Πολυγώνου, η Διεύθυνση Σχεδίου Πόλεως και Αστικού Περιβάλλοντος του Δήμου Αθηναίων πρότεινε την τοποθέτηση του πρωτότυπου γλυπτού στην πλατεία Αγίου Σώστη. Η πρόταση έλαβε την έγκριση του Δημοτικού Συμβουλίου και, μετά την επιτυχή τοποθέτησή του, το έργο υπέστη εκ νέου συντήρηση, με στόχο την ανάδειξη και τη διατήρησή του.
Οι οπές που παρατηρούνται στον κορμό του «Εφήβου» και στη μαρμάρινη βάση του, οι οποίες χρονολογούνται από τα Δεκεμβριανά, διατηρήθηκαν ως αναπόσπαστα ιστορικά τεκμήρια. Αποτελούν ζωτικό μέρος της χρονικής διαδρομής του έργου και στέκονται ως σιωπηλοί μάρτυρες της σύνδεσής του με την ιστορία της πόλης.
