Η Σύνοδος Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις Βρυξέλλες έχει μετατραπεί σε πεδίο σκληρών πολιτικών και οικονομικών διαπραγματεύσεων, καθώς οι ηγέτες των 27 κρατών-μελών αναζητούν κοινό έδαφος για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό, την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης και τη συνέχιση της στήριξης προς την Ουκρανία. Οι διαφωνίες παραμένουν έντονες, με τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες να εμφανίζονται διχασμένες ως προς το συνολικό ύψος των κοινοτικών δαπανών και την κατανομή των πόρων. Παράλληλα, το πολιτικό ημερολόγιο ασκεί πρόσθετη πίεση, με τον Γάλλο Πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν να ορίζει ουσιαστικά το τέλος του 2026 ως προθεσμία για την επίτευξη συμφωνίας.
Σε ανάρτησή του στο X, ο Αντόνιο Κόστα αναφέρθηκε στην ολοκλήρωση της πρώτης ημέρας της Συνόδου, επισημαίνοντας ότι η συζήτηση επικεντρώθηκε στη στρατηγική διεύρυνσης της ΕΕ και στις εσωτερικές μεταρρυθμίσεις. Σημείωσε ότι πραγματοποιήθηκαν διακυβερνητικές διασκέψεις με το Μαυροβούνιο, την Ουκρανία, τη Μολδαβία και την Αλβανία, τονίζοντας ότι η ενταξιακή διαδικασία προχωρά με κινητήρια δύναμη τις μεταρρυθμίσεις.
Η προγραμματισμένη συνέντευξη Τύπου δεν πραγματοποιήθηκε λόγω της καθυστέρησης στις συζητήσεις, όπως ενημερώθηκαν οι δημοσιογράφοι.
Διαβάστε: Σύνοδος Κορυφής ΕΕ: Σύγκρουση κορυφής για χρήματα, ενέργεια, Κίνα και Ουκρανία – Οι “κόκκινες” γραμμές Μητσοτάκη
Μακρόν: “Από τον Ιανουάριο δεν θα υπάρχει πολιτικό περιθώριο”
Σύμφωνα με το Politico, το οποίο επικαλείται τέσσερις Ευρωπαίους διπλωμάτες, ο Εμανουέλ Μακρόν προειδοποίησε τους υπόλοιπους ηγέτες, κατά τη διάρκεια της κλειστής συνεδρίασης την Πέμπτη 15 Οκτωβρίου, ότι η συμφωνία για τον νέο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό πρέπει να ολοκληρωθεί πριν από την έναρξη του 2027. Ο Γάλλος Πρόεδρος φέρεται να εξήγησε ότι, ενόψει των προεδρικών εκλογών του Απριλίου του 2027, δεν θα διαθέτει το αναγκαίο πολιτικό περιθώριο για να συναινέσει σε μια τόσο σημαντική δημοσιονομική συμφωνία κατά την προεκλογική περίοδο. “Από τον Ιανουάριο και μετά δεν θα υπάρχει πολιτικό περιθώριο“, φέρεται να ανέφερε, σύμφωνα με έναν από τους διπλωμάτες που ενημερώθηκαν για τη συζήτηση.
Η παρέμβασή του εκλαμβάνεται ως σαφές μήνυμα προς τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ότι η Σύνοδος Κορυφής του Δεκεμβρίου ενδέχεται να αποτελέσει την τελευταία ουσιαστική ευκαιρία για πολιτικό συμβιβασμό πριν η Γαλλία εισέλθει σε προεκλογική τροχιά.
Προϋπολογισμός 1,622 τρισ. ευρώ και βαθύ ρήγμα μεταξύ των “27”
Στο επίκεντρο των διαβουλεύσεων βρίσκεται το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034, το οποίο θα καθορίσει τις χρηματοδοτικές προτεραιότητες της Ένωσης για την επόμενη επταετία. Η κοινή αγροτική πολιτική, η περιφερειακή συνοχή, η ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας, η άμυνα και η οικονομική υποστήριξη της Ουκρανίας αποτελούν βασικά πεδία αντιπαράθεσης, καθώς τα κράτη-μέλη καλούνται να μοιράσουν περιορισμένους πόρους μεταξύ ολοένα αυξανόμενων αναγκών. Η συμβιβαστική πρόταση της ιρλανδικής προεδρίας προβλέπει προϋπολογισμό ύψους 1,622 τρισ. ευρώ, μειωμένο κατά 141 δισ. ευρώ σε σχέση με την αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Ωστόσο, ακόμα και αυτή η αναθεωρημένη εκδοχή δεν φαίνεται να γεφυρώνει τις διαφορές. Η Γερμανία, η Σουηδία και η Ολλανδία, χώρες με αυστηρή προσέγγιση απέναντι στις κοινοτικές δαπάνες, επιμένουν στη συγκράτηση του προϋπολογισμού, επικαλούμενες τις πιέσεις στα εθνικά δημόσια οικονομικά. Αντίθετα, η Γαλλία, η Ιταλία, η Ισπανία και άλλες χώρες εκφράζουν την ανησυχία ότι οι περικοπές θα περιορίσουν τη δυνατότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να χρηματοδοτήσει κρίσιμες πολιτικές και να ανταποκριθεί στις νέες οικονομικές και γεωπολιτικές προκλήσεις.
Μερτς: Δύσκολες και χρονοβόρες οι διαπραγματεύσεις
Το μέγεθος των διαφωνιών αποτυπώθηκε και από τον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος προειδοποίησε ότι οι Ευρωπαίοι ηγέτες απέχουν ακόμη σημαντικά από την επίτευξη συμφωνίας. Αναφερόμενος στη Σύνοδο του Δεκεμβρίου, εκτίμησε ότι οι συνομιλίες ενδέχεται να διαρκέσουν περισσότερο από το συνηθισμένο, σχολιάζοντας με νόημα ότι οι συμμετέχοντες θα πρέπει να φροντίσουν να έχουν μαζί τους περισσότερα πουκάμισα.
Η τοποθέτησή του αντανακλά τις δυσκολίες που αναμένονται στις τελικές διαπραγματεύσεις, καθώς οι διαφορές δεν περιορίζονται στο συνολικό ύψος του προϋπολογισμού, αλλά επεκτείνονται και στις επιμέρους χρηματοδοτήσεις. Η Σουηδία έχει ήδη απορρίψει το προτεινόμενο πλαίσιο διαπραγμάτευσης, ενώ ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ χαρακτήρισε τη συμβιβαστική πρόταση «σαφώς ανεπαρκή» και «απαράδεκτη για την Ισπανία».
Οι αντιδράσεις από διαφορετικές πλευρές του ευρωπαϊκού πολιτικού φάσματος καταδεικνύουν πόσο δύσκολη παραμένει η εξεύρεση μιας ισορροπίας ανάμεσα στη δημοσιονομική πειθαρχία και στην ανάγκη ενίσχυσης των κοινών ευρωπαϊκών πολιτικών.
Παρέμβαση Μητσοτάκη για χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων
Παράλληλα με τη διαπραγμάτευση για τον προϋπολογισμό, στο τραπέζι των Ευρωπαίων ηγετών βρίσκεται η αντιμετώπιση του υψηλού ενεργειακού κόστους, που εξακολουθεί να επιβαρύνει νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Στη σχετική συζήτηση παρενέβη ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, ζητώντας μεγαλύτερη ευελιξία στην εφαρμογή των ευρωπαϊκών δημοσιονομικών κανόνων, προκειμένου οι κυβερνήσεις να μπορούν να χρηματοδοτούν μέτρα στήριξης απέναντι στην ενεργειακή ακρίβεια. Η ελληνική πρόταση βασίζεται στην αξιοποίηση των πρόσθετων φορολογικών εσόδων που δημιουργούνται εξαιτίας του πληθωρισμού, με στόχο την επιστροφή μέρους αυτών των πόρων στην πραγματική οικονομία.
Σύμφωνα με το Politico, η Αθήνα υποστηρίζει ότι τα ισχύοντα ευρωπαϊκά όρια δαπανών περιορίζουν τη δυνατότητα των κρατών-μελών να χρησιμοποιήσουν διαθέσιμους δημοσιονομικούς πόρους για επιδοτήσεις, ενεργειακές παρεμβάσεις και προγράμματα εξοικονόμησης ενέργειας. Η ελληνική πλευρά επιδιώκει, ουσιαστικά, τη δημιουργία πρόσθετου δημοσιονομικού χώρου για στοχευμένες παρεμβάσεις, χωρίς να τίθενται σε κίνδυνο οι γενικότεροι στόχοι σταθερότητας.
Οι επιφυλάξεις της Κομισιόν και η διαφωνία για τις δαπάνες
Η πρόταση της Αθήνας δεν βρίσκει, πάντως, σύμφωνη την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία έχει ήδη απορρίψει αντίστοιχα αιτήματα της Ελλάδας και της Ιταλίας για μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία. Η Κομισιόν υποστηρίζει ότι οι επιπτώσεις του πληθωρισμού έχουν ενσωματωθεί στον τρόπο λειτουργίας των υφιστάμενων δημοσιονομικών κανόνων και εκφράζει φόβους ότι πρόσθετες εξαιρέσεις θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την προσπάθεια ελέγχου των δημόσιων δαπανών.
Η διαφωνία αναδεικνύει ένα ευρύτερο δίλημμα για την Ευρωπαϊκή Ένωση: πώς θα μπορέσουν οι κυβερνήσεις να προστατεύσουν πολίτες και επιχειρήσεις από τις ανατιμήσεις, χωρίς να διαταράξουν τη δημοσιονομική ισορροπία.
Αυστριακή πρωτοβουλία για τις τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος
Στο ενεργειακό σκέλος της Συνόδου παρενέβη και ο Αυστριακός καγκελάριος Κρίστιαν Στόκερ, επαναφέροντας πρόταση που είχε παρουσιάσει τον Ιούνιο για μεγαλύτερη διαφάνεια στη λειτουργία των ευρωπαϊκών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας. Η αυστριακή πρωτοβουλία εστιάζει στον μηχανισμό καθορισμού των τιμών στη χονδρεμπορική αγορά, όπου το φυσικό αέριο συχνά διαμορφώνει την τελική τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος, ακόμη και όταν σημαντικό μέρος της παραγωγής προέρχεται από φθηνότερες ενεργειακές πηγές.
«Μόνο εάν γνωρίζουμε ακριβώς πώς διαμορφώνονται οι τιμές της ενέργειας μπορούμε να προχωρήσουμε στα επόμενα βήματα», ανέφερε Ευρωπαίος διπλωμάτης, περιγράφοντας το σκεπτικό της αυστριακής πρότασης. Στο τραπέζι παραμένουν επίσης πιθανές παρεμβάσεις στο ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών ρύπων, με ορισμένες κυβερνήσεις να ζητούν προσωρινές αλλαγές για τη συγκράτηση του ενεργειακού κόστους. Άλλες χώρες, ωστόσο, προειδοποιούν ότι μια αποδυνάμωση του μηχανισμού θα μπορούσε να πλήξει τις επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια και να ανατρέψει βασικούς στόχους της ευρωπαϊκής κλιματικής πολιτικής.
Στις επιλογές που εξετάζονται περιλαμβάνονται ακόμη η φορολόγηση των έκτακτων κερδών των ενεργειακών επιχειρήσεων, η μείωση επιμέρους φορολογικών επιβαρύνσεων και η χορήγηση στοχευμένων κρατικών ενισχύσεων. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, δεν έχει διαμορφωθεί κοινή ευρωπαϊκή θέση ούτε για το εύρος των μέτρων ούτε για τον τρόπο χρηματοδότησής τους.
Ουκρανία και άμυνα αυξάνουν την πίεση στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό
Πρόσθετο βάρος στις διαπραγματεύσεις δημιουργούν οι αυξανόμενες ανάγκες χρηματοδότησης της Ουκρανίας και οι νέες απαιτήσεις για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει συμφωνήσει στη χορήγηση δανείου ύψους 90 δισ. ευρώ για τη διετία 2026-2027, εκ των οποίων 60 δισ. ευρώ προορίζονται για στρατιωτική υποστήριξη και 30 δισ. ευρώ για δημοσιονομική ενίσχυση.
Παρά τη συμφωνία αυτή, παραμένουν ανοιχτά ζητήματα σχετικά με την κάλυψη των χρηματοδοτικών αναγκών του Κιέβου κατά το 2027, ενώ η συνεχιζόμενη πολεμική σύγκρουση με τη Ρωσία ενισχύει την αβεβαιότητα. Ταυτόχρονα, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις καλούνται να αυξήσουν τις αμυντικές τους δαπάνες, γεγονός που δυσκολεύει ακόμη περισσότερο την εξεύρεση συμβιβασμού για τις προτεραιότητες του νέου κοινοτικού προϋπολογισμού.
Αντίστροφη μέτρηση για τη Σύνοδο του Δεκεμβρίου
Με τις διαφωνίες να παραμένουν ουσιαστικές και τις δημοσιονομικές απαιτήσεις να αυξάνονται, η προσπάθεια επίτευξης συμφωνίας εξελίσσεται σε αγώνα δρόμου ενόψει της Συνόδου Κορυφής του Δεκεμβρίου. Το μήνυμα του Εμανουέλ Μακρόν ότι από τον Ιανουάριο του 2027 δεν θα υπάρχει το απαιτούμενο πολιτικό περιθώριο για την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων προσθέτει ακόμα έναν παράγοντα πίεσης σε μια ήδη δύσκολη διαδικασία.
Για τους Ευρωπαίους ηγέτες, το ζητούμενο δεν είναι πλέον μόνο η εξεύρεση ενός αριθμητικού συμβιβασμού για τον προϋπολογισμό του 1,622 τρισ. ευρώ, αλλά και η διαμόρφωση μιας κοινής στρατηγικής που θα συνδυάζει τη δημοσιονομική σταθερότητα με την οικονομική ανάπτυξη, την ενεργειακή ασφάλεια και τις αυξημένες γεωπολιτικές απαιτήσεις.
Οι επόμενες εβδομάδες αναμένεται, συνεπώς, να αποδειχθούν καθοριστικές για το κατά πόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση θα καταφέρει να γεφυρώσει τις εσωτερικές της αντιθέσεις και να διαμορφώσει εγκαίρως το οικονομικό και πολιτικό πλαίσιο της περιόδου 2028-2034.
