ΟΟΣΑ: Θετικές Επιδόσεις και Καινοτόμες Πρακτικές της Ελλάδας στη Δικαιοσύνη
Η νέα έκθεση του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), με τίτλο «Justice as a Public Service: Delivering Better Outcomes» (2026), επιβεβαιώνει σημαντικές επιδόσεις της Ελλάδας σε κρίσιμους τομείς της Δικαιοσύνης. Όπως επισημάνθηκε σε κοινό δελτίο τύπου από τον υπουργό Επικρατείας, Άκη Σκέρτσο, και το υπουργείο Δικαιοσύνης, η χώρα διακρίνεται για την αποτελεσματική διαχείριση θεμάτων όπως η δίκαιη μεταχείριση των πολιτών, η παροχή εξατομικευμένης υποστήριξης και η λειτουργία μηχανισμών επίλυσης διαφορών. Η έκθεση, επίσης, αναδεικνύει ελληνικές πρωτοβουλίες για την προστασία των παιδιών, την καταπολέμηση του ρατσισμού και τον ψηφιακό μετασχηματισμό του συστήματος.
Η εν λόγω έκθεση αποτελεί την πρώτη συγκριτική εφαρμογή του πλαισίου μέτρησης του ΟΟΣΑ για ανθρωποκεντρικά συστήματα Δικαιοσύνης. Εστιάζει στο κατά πόσο οι πολίτες και οι επιχειρήσεις μπορούν να εντοπίζουν τα νομικά τους ζητήματα, να βρίσκουν την κατάλληλη βοήθεια και να επιτυγχάνουν δίκαιη, αποτελεσματική και έγκαιρη επίλυση. Η αξιολόγηση καλύπτει ολόκληρη την εμπειρία των πολιτών, υπερβαίνοντας την απλή λειτουργία των δικαστηρίων.
1. Δίκαιη Μεταχείριση και Ουσιαστική Επίλυση Προβλημάτων
Η Ελλάδα, μαζί με τη Λιθουανία και την Πολωνία, κατατάσσεται στις χώρες με τις υψηλότερες επιδόσεις μεταξύ των μελών του ΟΟΣΑ, όσον αφορά την αντίληψη των πολιτών ότι η διαδικασία επίλυσης του προβλήματός τους υπήρξε δίκαιη, ανεξάρτητα από την τελική έκβαση.
Αυτή η επίδοση αφορά όσους ολοκλήρωσαν τη διαδικασία και αξιολόγησαν τη μεταχείριση που έλαβαν. Η σημασία της είναι ιδιαίτερη, δεδομένου ότι, στον μέσο όρο των εξεταζόμενων χωρών, ένα ποσοστό 40% των πολιτών δεν θεωρεί δίκαιη την ακολουθηθείσα διαδικασία.
Επιπλέον, η έκθεση ξεχωρίζει την Ελλάδα, μαζί με την Πολωνία και τη Λιθουανία, για τον συνδυασμό σχετικά υψηλών ποσοστών ουσιαστικής επίλυσης προβλημάτων και θετικής εμπειρίας ως προς τη δικαιότητα της διαδικασίας. (Σελίδες 26 και 41)
2. Εξατομικευμένη Υποστήριξη: Ποσοστό Άνω του 50%, έναντι Μέσου Όρου 39% στον ΟΟΣΑ
Η Ελλάδα, το Βέλγιο και η Ολλανδία είναι οι τρεις χώρες του ΟΟΣΑ που αναφέρονται στην έκθεση με ποσοστό πρόσβασης σε εξατομικευμένη βοήθεια ή συμβουλή άνω του 50% για όσους τη χρειάζονται. Ο αντίστοιχος μέσος όρος του ΟΟΣΑ ανέρχεται στο 39%.
Πρόκειται για μια θετική επίδοση σε έναν τομέα όπου διεθνώς εξακολουθούν να υφίστανται σημαντικά εμπόδια: πολλοί πολίτες βρίσκουν γενικές πληροφορίες, αλλά δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν την κατάλληλη υποστήριξη για τη δική τους συγκεκριμένη υπόθεση. (Σελίδα 38)
3. Μηχανισμοί Επίλυσης Διαφορών: Η Ελλάδα στις Υψηλότερες Επιδόσεις
Στην πρόσβαση στους απαραίτητους μηχανισμούς επίλυσης διαφορών, η έκθεση τοποθετεί την Ελλάδα μεταξύ των χωρών με τις υψηλότερες επιδόσεις ανάμεσα στα κράτη-μέλη του ΟΟΣΑ.
Ο δείκτης εξετάζει κατά πόσο όσοι χρειάζονται υποστήριξη από τρίτο μέρος καταφέρνουν να προσφύγουν σε κατάλληλο μηχανισμό, όπως δικαστήριο, διοικητικό φορέα, διαμεσολάβηση ή άλλη διαδικασία επίλυσης. Η διάμεση επίδοση των εξεταζόμενων χωρών περιορίζεται στο 42%. (Σελίδα 39)
4. Θεσμική Δέσμευση: Μία από τις 14 Χώρες με Επίσημη Ανθρωποκεντρική Κατεύθυνση
Η Ελλάδα συμπεριλαμβάνεται στις 14 από τις 27 εξεταζόμενες χώρες, οι οποίες έχουν επισημοποιήσει τη δέσμευσή τους για μια ανθρωποκεντρική Δικαιοσύνη μέσω των πολιτικών τους. Στην ελληνική περίπτωση, αυτή η δέσμευση αντικατοπτρίζεται στον ετήσιο προγραμματισμό και στα σχέδια δράσης του Υπουργείου Δικαιοσύνης.
Η έκθεση εντοπίζει, επίσης, περιθώρια για συστηματικότερη συμμετοχή της δικαστικής εξουσίας και μη κρατικών φορέων στον κοινό σχεδιασμό. Ανάγκες παρόμοιου χαρακτήρα καταγράφονται, μεταξύ άλλων, στη Γαλλία, στο Ηνωμένο Βασίλειο και στη Νορβηγία. (Σελίδες 51 και 112)
5. Καταπολέμηση του Ρατσισμού και των Εγκλημάτων Μίσους
Η έκθεση αναδεικνύει την εφαρμογή ελληνικών εθνικών στρατηγικών κατά του ρατσισμού και των εγκλημάτων μίσους, με την ενεργό συμμετοχή αστυνομικών, εισαγγελικών και δικαστικών αρχών.
Οι παρεμβάσεις περιλαμβάνουν στοχευμένη εκπαίδευση, δημιουργία ειδικών μονάδων και δράσεις για την αντιμετώπιση της διαδικτυακής ρητορικής μίσους, συνδέοντας τη θεσμική προστασία με συγκεκριμένα εργαλεία εφαρμογής. (Σελίδα 55)
6. «Just Closer»: Ελληνικό Παράδειγμα Δικαιοσύνης Φιλικής προς τα Παιδιά
Το έργο «Just Closer» παρουσιάζεται ως ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα σχεδιασμού υπηρεσιών με βάση τις πραγματικές ανάγκες των χρηστών.
Εκπαιδευμένοι νέοι, γνωστοί ως «Youth Leaders», συμμετείχαν σε συνεντεύξεις και ομάδες συζήτησης με εφήβους που εμπλέκονται σε ποινικές διαδικασίες στην Ελλάδα. Η έρευνα αποκάλυψε τις δυσκολίες που βιώνουν τα παιδιά κατά την επαφή τους με το σύστημα Δικαιοσύνης, οδηγώντας στη δημιουργία ενός πρακτικού οδηγού για επαγγελματίες, εξειδικευμένης κατάρτισης και ειδικών αστυνομικών διαδικασιών για ανηλίκους. (Σελίδα 65)
7. Ψηφιακός Μετασχηματισμός: Η Δικαιοσύνη ενταγμένη στον Εθνικό Σχεδιασμό
Η Ελλάδα αναφέρεται ως παράδειγμα ενσωμάτωσης της Δικαιοσύνης στον ευρύτερο ψηφιακό σχεδιασμό, μέσω της «Βίβλου Ψηφιακού Μετασχηματισμού 2020-2025» και της «Στρατηγικής Ψηφιακού Μετασχηματισμού 2021-2027».
Η αναφορά αναγνωρίζει τη στενή σύνδεση της τεχνολογίας με την αποτελεσματικότητα και την ποιότητα των υπηρεσιών Δικαιοσύνης. Ο ΟΟΣΑ τονίζει ότι η ψηφιακή μετάβαση πρέπει να συνοδεύεται από ουσιαστική απλούστευση και επανασχεδιασμό των διαδικασιών, θέτοντας στο επίκεντρο τις ανάγκες των πολιτών. (Σελίδα 78)
Οι θετικές αυτές επιδόσεις παρέχουν μια σταθερή βάση για τη συνέχιση των μεταρρυθμίσεων. Ο διαρκής στόχος παραμένει η διευκόλυνση της πρόσβασης στην κατάλληλη βοήθεια, η αποτελεσματικότερη επίλυση διαφορών και η σταθερή βελτίωση της εμπειρίας κάθε πολίτη.
Προκλήσεις και Επόμενα Βήματα
Η έκθεση διαπιστώνει, παράλληλα, περιθώρια βελτίωσης σε όλες τις χώρες, καθώς καμία δεν παρουσιάζει εξίσου προχωρημένη εφαρμογή σε όλες τις διαστάσεις της ανθρωποκεντρικής Δικαιοσύνης.
Σε διεθνές επίπεδο, περισσότεροι από τέσσερις στους δέκα ανθρώπους αντιμετωπίζουν τουλάχιστον ένα σοβαρό νομικό πρόβλημα εντός διετίας. Η διάμεση επίδοση στην πλήρη επίλυση τέτοιων προβλημάτων ανέρχεται στο 70%, ενώ στην πρόσβαση σε εξατομικευμένη βοήθεια περιορίζεται στο 38%.
Ο ΟΟΣΑ προτείνει τη βελτίωση του συντονισμού των υπηρεσιών, τη συστηματική αξιοποίηση δεδομένων, την πρόληψη των διαφορών και τη σύνδεση του σχεδιασμού και της χρηματοδότησης με μετρήσιμα αποτελέσματα. Ένα κεντρικό ζητούμενο είναι η παροχή υπηρεσιών που ανταποκρίνονται στις ανάγκες διαφορετικών ομάδων πολιτών.
Για την Ελλάδα, οι θετικές επιδόσεις και οι αναγνωρισμένες πρακτικές συνιστούν μια ισχυρή αφετηρία για τις επόμενες παρεμβάσεις. Η ποιότητα της Δικαιοσύνης κρίνεται όχι μόνο από την ταχύτητα και την αποτελεσματικότητά της, αλλά και από τη δυνατότητα κάθε πολίτη να ασκεί τα δικαιώματά του και να βρίσκει δίκαιες λύσεις στα προβλήματά του.
Ο υπουργός Επικρατείας, Άκης Σκέρτσος, δήλωσε μετά τη δημοσιοποίηση της έκθεσης του ΟΟΣΑ: «Το κράτος δικαίου αφορά την καθημερινότητα κάθε πολίτη: την προστασία των δικαιωμάτων του, την ισότιμη μεταχείρισή του, τη δυνατότητα να βρίσκει το δίκιο του χωρίς εξαντλητικές καθυστερήσεις. Η ενίσχυσή του απαιτεί σχέδιο, επιμονή και διαρκή αξιολόγηση.
Η νέα έκθεση του ΟΟΣΑ έρχεται να προστεθεί σε μια σειρά διεθνών αξιολογήσεων που καταγράφουν την πρόοδο της Ελλάδας τα τελευταία χρόνια: από την ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το κράτος δικαίου και τη βελτίωση της βαθμολογίας μας στον δείκτη της Διεθνούς Διαφάνειας έως την επάνοδο της χώρας στην κατηγορία των πλήρων δημοκρατιών του Economist.
Στη Δικαιοσύνη, η βελτίωση αυτή αποτελεί χειροπιαστό αποτέλεσμα μιας συγκεκριμένης προσπάθειας: 25 μεταρρυθμίσεις, όπως ο νέος δικαστικός χάρτης, και 14 επενδύσεις σε ψηφιακά συστήματα και κτιριακές υποδομές, συνολικού ύψους άνω των 650 εκατομμυρίων ευρώ, που εντάξαμε και υλοποιήσαμε στο πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης. Οι παρεμβάσεις αυτές αποδίδουν πλέον αποτελέσματα που αξιολογούνται θετικά και σε διεθνές επίπεδο. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει τα πρώτα θετικά αποτελέσματα του νέου δικαστικού χάρτη στην επιτάχυνση της απονομής δικαιοσύνης.
Γνωρίζουμε τις αδυναμίες που παραμένουν και την απόσταση που πρέπει ακόμη να καλύψουμε. Οι θετικές αξιολογήσεις αυξάνουν την ευθύνη μας να συνεχίσουμε, με διαφάνεια, λογοδοσία και σεβασμό στην ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης.»
Από την πλευρά του, ο υπουργός Δικαιοσύνης, Γιώργος Φλωρίδης, τόνισε: «Η έκθεση του ΟΟΣΑ Justice as a Public Service: Delivering Better Outcomes αναδεικνύει τη σημασία των μεταρρυθμίσεων που ενισχύουν μια Δικαιοσύνη πιο προσιτή, πιο αποτελεσματική και περισσότερο προσανατολισμένη στις ανάγκες του πολίτη.
Οι θετικές αναφορές στην Ελλάδα, ιδίως ως προς την αντίληψη των πολιτών για τη δίκαιη μεταχείρισή τους, την πρόσβαση σε εξατομικευμένη νομική υποστήριξη και την ανάπτυξη μηχανισμών επίλυσης διαφορών, αποτελούν μια σημαντική αναγνώριση της προσπάθειας που βρίσκεται σε εξέλιξη. Παράλληλα, η ανάδειξη πρωτοβουλιών για τη φιλική προς τα παιδιά Δικαιοσύνη και η σύνδεση του δικαστικού συστήματος με τον ψηφιακό μετασχηματισμό επιβεβαιώνουν ότι η μεταρρύθμιση δεν περιορίζεται στις διαδικασίες, αλλά αφορά την ποιότητα των υπηρεσιών που λαμβάνει ο πολίτης.
Για εμάς, η αναγνώριση αυτή δεν αποτελεί λόγο εφησυχασμού, αλλά κίνητρο για να συνεχίσουμε με συνέπεια. Στόχος μας είναι μια Δικαιοσύνη που απονέμεται σε εύλογο χρόνο, λειτουργεί με διαφάνεια και αξιοπιστία και διασφαλίζει ίσες δυνατότητες πρόσβασης για όλους.
Η εμπιστοσύνη των πολιτών κατακτάται καθημερινά, μέσα από μετρήσιμα αποτελέσματα. Με αυτό το κριτήριο συνεχίζουμε την προσπάθεια για ένα δικαστικό σύστημα σύγχρονο, αποτελεσματικό και αντάξιο των προσδοκιών της ελληνικής κοινωνίας.»
Ο υφυπουργός Δικαιοσύνης, Γιάννης Μπούγας, ανέφερε πως «Η έκθεση του ΟΟΣΑ στέλνει ένα θετικό μήνυμα για την Ελλάδα, αναδεικνύοντας επιδόσεις σε τομείς που έχουν άμεση σημασία για την καθημερινότητα των πολιτών: τη δίκαιη μεταχείριση, την πρόσβαση σε νομική υποστήριξη και τη δυνατότητα αναζήτησης λύσεων όταν προκύπτουν νομικές διαφορές.
Ιδιαίτερη αξία έχει η αναφορά σε πρωτοβουλίες που θέτουν τον άνθρωπο στο επίκεντρο της απονομής της Δικαιοσύνης. Η προστασία των ανηλίκων, η αντιμετώπιση του ρατσισμού και των εγκλημάτων μίσους, καθώς και η αξιοποίηση των ψηφιακών εργαλείων, συνθέτουν ένα πεδίο στο οποίο η θεσμική πρόοδος πρέπει να μεταφράζεται σε απτά οφέλη για την κοινωνία.
Η ψηφιοποίηση δεν είναι αυτοσκοπός. Είναι ένα ουσιαστικό εργαλείο για την απλούστευση των διαδικασιών, την καλύτερη εξυπηρέτηση του πολίτη και τη διευκόλυνση της πρόσβασης στις υπηρεσίες της Δικαιοσύνης. Το ζητούμενο είναι να περιορίζονται τα εμπόδια, να ενισχύεται η ενημέρωση και να μην αποκλείεται κανείς λόγω οικονομικών, κοινωνικών ή άλλων δυσκολιών.
Οι θετικές αξιολογήσεις αποτελούν ενθαρρυντική αφετηρία, αλλά η προσπάθεια συνεχίζεται. Η πρόκληση είναι να ενισχύσουμε ακόμη περισσότερο την αποτελεσματικότητα των θεσμών και να κάνουμε τη Δικαιοσύνη πιο φιλική, κατανοητή και προσβάσιμη για κάθε πολίτη», μετέδωσε το ΑΠΕ ΜΠΕ.
