Οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη ξεπέρασαν την Τετάρτη τα 100 ευρώ ανά μεγαβατώρα, καταγράφοντας το υψηλότερο επίπεδο από τον Δεκέμβριο του 2022. Οι διαταραχές στις προμήθειες υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από τη Μέση Ανατολή, σε συνδυασμό με τα χαμηλά αποθέματα, εντείνουν τις ανησυχίες για την ενεργειακή ασφάλεια, καθώς η ήπειρος οδεύει προς την περίοδο αυξημένης ζήτησης για θέρμανση.
Διαβάστε: Υποχωρούν οι τιμές σε πετρέλαιο & φυσικό αέριο – Νέες διπλωματικές προσπάθειες για τον τερματισμό των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή
Φυσικό αέριο: Η άνοδος των τιμών και η πίεση στην ευρωπαϊκή αγορά
Σύμφωνα με το Reuters, το ολλανδικό συμβόλαιο μελλοντικής εκπλήρωσης TTF, το βασικό σημείο αναφοράς για την ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου, άγγιξε προσωρινά τα 100 ευρώ ανά μεγαβατώρα γύρω στις 13:35 GMT, σημειώνοντας άνοδο περίπου 4% σε σχέση με την προηγούμενη συνεδρίαση. Το συμβόλαιο έφτασε έως τα 100,30 ευρώ, σύμφωνα με το AFP.
Η νέα άνοδος αντικατοπτρίζει την πίεση που ασκεί στην ευρωπαϊκή αγορά η σύγκρουση με το Ιράν, η οποία έχει διαταράξει τις ενεργειακές ροές μέσω των Στενών του Ορμούζ. Σύμφωνα με το Reuters, οι τιμές έχουν πλέον διαμορφωθεί περίπου στο τριπλάσιο των επιπέδων που επικρατούσαν πριν από την έναρξη της σύγκρουσης.
Η εξέλιξη προκαλεί ανησυχία, καθώς η Ευρώπη πλησιάζει την περίοδο της υψηλότερης κατανάλωσης για θέρμανση, έχοντας αποθηκεύσει λιγότερο φυσικό αέριο σε σύγκριση με προηγούμενα έτη. Παράλληλα, η αναπλήρωση των αποθεμάτων εξαρτάται σε μεγαλύτερο βαθμό από τις εισαγωγές LNG και τον διεθνή ανταγωνισμό για τις διαθέσιμες ποσότητες.
Τα αποθέματα φυσικού αερίου δεν καθησυχάζουν τις αγορές
Τα τελευταία στοιχεία του Οργανισμού Συνεργασίας των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (ACER), που δημοσιεύθηκαν στις 27 Οκτωβρίου, δείχνουν ότι οι υπόγειες αποθήκες φυσικού αερίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν γεμάτες κατά περίπου 75% στις 21 Οκτωβρίου. Το ποσοστό παραμένει χαμηλότερο από τα ιστορικά επίπεδα για την εποχή, περιορίζοντας τα περιθώρια ασφαλείας εν όψει του χειμώνα.
Η κατάσταση συνδέεται με τις δυσκολίες που αντιμετώπισε η Ευρώπη κατά την αναπλήρωση των αποθεμάτων το καλοκαίρι. Η ήπειρος ολοκλήρωσε τον χειμώνα 2025-2026 με τις αποθήκες γεμάτες μόλις κατά 28%, έναντι 34% έναν χρόνο νωρίτερα. Η αργή αναπλήρωση, σε συνδυασμό με τις διαταραχές στις εισαγωγές LNG, οδήγησε σε χαμηλότερα από τον μέσο όρο αποθέματα κατά την έναρξη της περιόδου θέρμανσης.
Σύμφωνα με την ACER, το ανώτατο εκτιμώμενο κόστος για την αναπλήρωση των αποθηκών το 2026 έφτασε τα 27 δισ. ευρώ, ενώ η μέση τιμή του φυσικού αερίου που διοχετεύθηκε στις αποθήκες ήταν η δεύτερη υψηλότερη της τελευταίας δεκαετίας. Η εξέλιξη αυτή επιβαρύνει τους προμηθευτές και τις ευρωπαϊκές οικονομίες πριν καν κορυφωθεί η εποχική ζήτηση.
Τα χαμηλά αποθέματα, πάντως, δεν σημαίνουν ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει άμεση και βέβαιη έλλειψη φυσικού αερίου. Οι υποδομές εισαγωγής LNG και τα δίκτυα μεταφοράς εξακολουθούν να παρέχουν δυνατότητες κάλυψης της ζήτησης. Ωστόσο, τα περιορισμένα αποθέματα μειώνουν την ευελιξία της αγοράς σε περίπτωση παρατεταμένου ψύχους ή νέας διακοπής εφοδιασμού.
Ο πόλεμος στο Ιράν και η κρίσιμη σημασία των Στενών του Ορμούζ
Βασικός παράγοντας πίεσης είναι η συνεχιζόμενη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή και οι επιπτώσεις της στη διεθνή αγορά LNG. Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν κρίσιμη δίοδο για τις εξαγωγές φυσικού αερίου από το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Πριν από τον πόλεμο, από την περιοχή διερχόταν περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς LNG.
Οι περιορισμοί στη ναυσιπλοΐα και οι ζημιές σε ενεργειακές εγκαταστάσεις έχουν μειώσει τη διαθεσιμότητα φορτίων, αναγκάζοντας τους αγοραστές να αναζητούν εναλλακτικές πηγές. Έτσι εντείνεται ο ανταγωνισμός μεταξύ Ευρώπης και Ασίας για τις διαθέσιμες ποσότητες, με τις τιμές να αντιδρούν έντονα σε κάθε ένδειξη περαιτέρω κλιμάκωσης.
Χαρακτηριστικό της κατάστασης είναι ότι η QatarEnergy παρέτεινε έως το τέλος Δεκεμβρίου την αναστολή παραδόσεων LNG προς την ιταλική εταιρεία Edison, καθώς και προς ορισμένους πελάτες στη Νότια Ασία.
Σύμφωνα με το Reuters, επηρεάζονται τρία επιπλέον φορτία που προορίζονταν για την Ιταλία. Η Edison έχει μακροχρόνια σύμβαση προμήθειας από το Κατάρ για 6,4 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 10% της ετήσιας κατανάλωσης φυσικού αερίου της χώρας.
Την ίδια ώρα, η Ευρώπη εξαρτάται όλο και περισσότερο από το αμερικανικό LNG. Η ACER υπολογίζει ότι οι προμήθειες από τις ΗΠΑ αντιστοιχούν πλέον περίπου στο 30% της συνολικής προσφοράς φυσικού αερίου στην ΕΕ, ενώ το μερίδιο του ρωσικού αερίου διαμορφώνεται περίπου στο 11%. Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού δεν έφτασαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση σημαντικές ποσότητες LNG από το Κατάρ, ενώ οι συνολικές εισαγωγές LNG μειώθηκαν κατά 14%.
Η ανακατεύθυνση των προμηθειών δεν είναι, ωστόσο, ούτε άμεση ούτε ανέξοδη. Οι ευρωπαϊκές εταιρείες καλούνται να ανταγωνιστούν αγοραστές από άλλες περιοχές για φορτία που κατευθύνονται στις αγορές όπου προσφέρονται οι υψηλότερες τιμές. Αυτό σημαίνει ότι, ακόμη και χωρίς φυσική έλλειψη αερίου στην Ευρώπη, η περιορισμένη παγκόσμια προσφορά μπορεί να διατηρήσει τις τιμές σε υψηλά επίπεδα.
Τα σενάρια για νέο αμερικανικό χτύπημα στο Ιράν μετά τις ενδιάμεσες εκλογές
Στην ήδη τεταμένη κατάσταση προστίθενται οι πληροφορίες για το ενδεχόμενο επανέναρξης των αμερικανικών και ισραηλινών επιθέσεων κατά του Ιράν μετά τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ, στις 3 Νοεμβρίου.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal στις 28 Οκτωβρίου, η Ουάσιγκτον έχει προειδοποιήσει αραβικές χώρες του Κόλπου να προετοιμαστούν για το ενδεχόμενο μιας σύντομης αλλά έντονης στρατιωτικής εκστρατείας κατά του Ιράν μετά τις εκλογές.
Το δημοσίευμα αναφέρει ότι ο Ντόναλντ Τραμπ δεν έχει λάβει οριστική απόφαση, ενώ εξετάζεται το ενδεχόμενο πληγμάτων κατά ιρανικών υποδομών και πυρηνικών εγκαταστάσεων. Αντίστοιχες πληροφορίες μετέδωσε το ABC News στις 22 Οκτωβρίου, επικαλούμενο δύο Ισραηλινούς αξιωματούχους που γνωρίζουν τις σχετικές συζητήσεις. Σύμφωνα με το αμερικανικό δίκτυο, βρίσκονται σε εξέλιξη στρατιωτικοί σχεδιασμοί για πιθανή επανάληψη των κοινών επιχειρήσεων ΗΠΑ και Ισραήλ, με το χρονοδιάγραμμα να συνδέεται με τις ενδιάμεσες εκλογές.
Ο Λευκός Οίκος είχε δηλώσει ότι οι ΗΠΑ δεν θα επιτεθούν στο Ιράν πριν από την ψηφοφορία, χωρίς να αποκλείσει άλλες επιλογές στη συνέχεια. Τα δημοσιεύματα, ωστόσο, δεν σημαίνουν ότι έχει ληφθεί απόφαση για νέα επίθεση.
Η προοπτική στρατιωτικής κλιμάκωσης ενισχύει την αβεβαιότητα στις αγορές, καθώς οποιαδήποτε νέα επίθεση θα μπορούσε να προκαλέσει περαιτέρω διαταραχές στις μεταφορές ενέργειας και να δυσχεράνει την αποκατάσταση των εξαγωγών LNG από τον Περσικό Κόλπο. Για την ευρωπαϊκή αγορά, κρίσιμο ερώτημα είναι εάν οι υφιστάμενες διαταραχές θα παραταθούν κατά τη διάρκεια του χειμώνα, όταν η ζήτηση αυξάνεται και τα περιθώρια αντιμετώπισης μιας νέας κρίσης περιορίζονται.
Γιατί οι υψηλές τιμές απειλούν νοικοκυριά και βιομηχανία
Η άνοδος της τιμής χονδρικής δεν μεταφέρεται αυτομάτως και στον ίδιο βαθμό σε κάθε λογαριασμό φυσικού αερίου ή ηλεκτρικού ρεύματος. Όταν, όμως, διατηρείται για μεγάλο διάστημα, αυξάνει το κόστος προμήθειας για τις εταιρείες ενέργειας και μπορεί να επιβαρύνει σταδιακά τους καταναλωτές, ανάλογα με τα τιμολόγια και τις συμβάσεις τους.
Παράλληλα, το φυσικό αέριο χρησιμοποιείται τόσο για θέρμανση όσο και για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Όταν οι μονάδες φυσικού αερίου καθορίζουν την τιμή του ρεύματος σε ώρες υψηλής ζήτησης, το αυξημένο κόστος προμήθειας μπορεί να ασκήσει πρόσθετες πιέσεις και στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.
Οι επιπτώσεις είναι ήδη αισθητές σε ενεργοβόρους κλάδους της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Σύμφωνα με το Reuters, ορισμένες επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν φυσικό αέριο ως πρώτη ύλη, μεταξύ των οποίων εταιρείες λιπασμάτων, χημικών και χάλυβα, έχουν περιορίσει την παραγωγή τους εξαιτίας του αυξημένου κόστους.
Η ενεργειακή αναστάτωση δεν περιορίζεται στο φυσικό αέριο. Έχει αυξήσει το κόστος πετρελαίου, καυσίμων μεταφορών και ηλεκτρικής ενέργειας, ενισχύοντας παράλληλα τις ανησυχίες για νέες πληθωριστικές πιέσεις στην ευρωπαϊκή οικονομία.
Προβλέψεις για ακριβή ενέργεια και το 2027
Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι οι πιέσεις ενδέχεται να διατηρηθούν και μετά τον φετινό χειμώνα. Σε ανάλυσή του στις 12 Οκτωβρίου, το Reuters ανέφερε ότι η Ευρώπη είναι πιθανό να αντιμετωπίσει υψηλές τιμές φυσικού αερίου για τουλάχιστον έναν ακόμη χρόνο, ακόμη και αν τερματιστεί η σύγκρουση με το Ιράν και ο χειμώνας αποδειχθεί ήπιος.
Ο λόγος είναι ότι η Ευρώπη θα πρέπει να αναπληρώσει τα αποθέματά της μετά τη χειμερινή περίοδο, σε μια αγορά όπου η διαθεσιμότητα LNG παραμένει περιορισμένη και ο ανταγωνισμός με την Ασία έντονος. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που επικαλείται το πρακτορείο, ένας ιδιαίτερα ψυχρός χειμώνας ή νέες διαταραχές στον εφοδιασμό θα μπορούσαν να προκαλέσουν ακόμη μεγαλύτερες αυξήσεις.
Πρόσθετη πίεση αναμένεται να δημιουργήσει η προγραμματισμένη απαγόρευση εισαγωγών ρωσικού LNG στην ΕΕ από τον Ιανουάριο του 2027, η οποία θα απαιτήσει περαιτέρω προσαρμογές στο μείγμα προμηθειών της Ευρώπης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι τιμές θα παραμείνουν υποχρεωτικά στα σημερινά επίπεδα. Η εξέλιξή τους θα εξαρτηθεί από την πορεία του πολέμου, την αποκατάσταση των ενεργειακών ροών από τη Μέση Ανατολή, τις θερμοκρασίες κατά τους χειμερινούς μήνες και τη δυνατότητα της Ευρώπης να εξασφαλίσει νέες ποσότητες LNG.
Η υπέρβαση των 100 ευρώ ανά μεγαβατώρα επαναφέρει, πάντως, τιμές που είχαν να εμφανιστούν από την ενεργειακή κρίση του 2022. Παρότι απέχουν από τα ακραία επίπεδα εκείνης της περιόδου, αποτελούν ένδειξη ότι η ευρωπαϊκή αγορά παραμένει ευάλωτη, με χαμηλά αποθέματα και αυξημένη εποχική ζήτηση.
