Η Ελλάδα προέβη σε μία ηχηρή παρέμβαση από το βήμα των Ηνωμένων Εθνών, καταδικάζοντας την απόφαση του Κοινοβουλίου της Λιβύης στο Τομπρούκ να κυρώσει την παράνομη συμφωνία θαλασσίων ζωνών μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης. Ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, διεθνοποιώντας το ζήτημα και πλαισιωμένος από τους εκπροσώπους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της Κύπρου, της Αιγύπτου, του Μπαχρέιν και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, κατήγγειλε τις μεθοδεύσεις της Τουρκίας και της Λιβύης, κάνοντας λόγο για «υπονόμευση της διεθνούς έννομης τάξης».
Διαβάστε: ΟΗΕ: Σκληρή απάντηση πέντε χωρών και Ευρωπαϊκής Ένωσης στην κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου – “Άκυρο, ανυπόστατο και αντίθετο στο Διεθνές Δίκαιο”
Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Πώς μπορεί να απαντήσει η Αθήνα με ΑΟΖ, 12 μίλια και γεωτρήσεις
Όπως τόνισε στη δήλωσή του, «η αποδοχή διμερών συμφωνιών που παραβλέπουν τους εφαρμοστέους κανόνες και τις αρχές του Διεθνούς Δικαίου θα δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο, υπονομεύοντας τη διεθνή έννομη τάξη και τις αρχές στις οποίες εδράζεται η ειρηνική επίλυση των διαφορών. Το ψευδεπίγραφο τουρκολιβυκό μνημόνιο αντίκειται στις θεμελιώδεις αυτές αρχές. Παραγνωρίζει τη γεωγραφική πραγματικότητα και τα δικαιώματα όλων των εμπλεκόμενων παράκτιων κρατών επί θαλάσσιων ζωνών, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων των νησιών, σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας». Ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών επισήμανε: «Το Διεθνές Δίκαιο και, ιδίως, η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), καθώς και το εθιμικό διεθνές δίκαιο αποτελούν το νομικό πλαίσιο για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών».
Νωρίτερα, ο γενικός γραμματέας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, από το Κάιρο έστειλε ξεκάθαρο μήνυμα προς την Τουρκία και τη Λιβύη, τονίζοντας πως «οτιδήποτε δεν είναι συμβατό με τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας δεν πρέπει να τυγχάνει σεβασμού, ούτε να γίνεται αποδεκτό». Το υπουργείο Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών, ανασκευάζοντας την αρχική του τοποθέτηση, χαρακτήρισε την κύρωση του εν λόγω μνημονίου ως «προκλητική» και «μη εποικοδομητική» εξέλιξη.
Η στάση Ερντογάν
Ωστόσο, ο Τούρκος Πρόεδρος σε χθεσινή του τοποθέτηση απέρριψε τις αντιδράσεις για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, δηλώνοντας ότι «στερούνται νομικής βάσης». Απέναντι στην τακτική που ακολουθεί η Τουρκία, η Αθήνα εμφανίζεται αποφασισμένη να εξαντλήσει όλα τα διαθέσιμα διπλωματικά της εργαλεία προκειμένου να απορριφθεί εν τοις πράγμασι ως άκυρο και ανυπόστατο το τουρκολιβυκό μνημόνιο, κατοχυρώνοντας τα κυριαρχικά της δικαιώματα στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο.
Ως πρώτη κομβική κίνηση προβάλλει η προαναγγελθείσα επέκταση της μερικώς οριοθετημένης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) με την Αίγυπτο, πέρα από τα όρια που είχαν συμφωνηθεί το 2020. Σύμφωνα με καλά ενημερωμένες πηγές, η επέκταση αυτή δύναται να πραγματοποιηθεί και από τις δύο πλευρές, κινούμενη ανατολικά προς την Κρήτη αλλά και προς την Κύπρο.
Πώς η Ελλάδα μπορεί να προασπίσει τα δικαιώματά της
Οι εξελίξεις μετά την κύρωση του συμφώνου Άγκυρας – Τρίπολης φαίνεται να οδηγούν στην υπερκέραση των αρχικών δισταγμών της Αιγύπτου για επέκταση της οριοθέτησης πέραν του 28ου μεσημβρινού, όπου παλαιότερα θεωρείτο ότι το Καστελόριζο διέθετε μειωμένη επήρεια, καθιστώντας ορατό το ενδεχόμενο επέκτασης της ελληνοαιγυπτιακής ζώνης ανατολικά, ώστε να καλύψει και τη θαλάσσια περιοχή της Ρόδου.
Σχολιάζοντας τη μετατόπιση της αιγυπτιακής στάσης, ο καθηγητής Διεθνούς Δικαίου Άγγελος Συρίγος υπογραμμίζει ότι «είναι σημαντικό ότι η Αίγυπτος δέχεται ότι ανατολικά της Ρόδου υπάρχει ελληνική υφαλοκρηπίδα, διότι παλιότερα δεν το δεχόταν. Τώρα το δέχεται και το συζητάει. Αυτό είναι σημαντικό. Εάν, όμως, θα καταλήξουν σύντομα, δεν νομίζω ότι θα γίνει, γιατί οι Αιγύπτιοι είναι σκληροί διαπραγματευτές και συνήθως αυτά τα πράγματα θέλουν χρόνο. Οπότε μην περιμένουμε ότι κάτι θα γίνει στο επόμενο εξάμηνο».
Παράλληλα, το Κάιρο (παρά τα κελεύσματα της Άγκυρας και την επίσκεψη του Σαντάμ Χαφτάρ την Κυριακή στην Αίγυπτο) εκφράζει την έντονη δυσαρέσκειά του για την κύρωση της συμφωνίας Τουρκίας- Λιβύης, αλλά και για τη διείσδυση της Άγκυρας στη γειτονική Λιβύη, καθώς θεωρεί ότι επιδιώκει τη μετατροπή της σε τουρκικό προτεκτοράτο, θίγει ζωτικά αιγυπτιακά συμφέροντα και λειτουργεί αποσταθεροποιητικά. Σύμφωνα με τον κ. Συρίγο, όμως, η τουρκική προσέγγιση προς την Αίγυπτο συναντά σοβαρά εμπόδια. Όπως επισημαίνει, «αυτή τη στιγμή η διαμάχη γίνεται γύρω από τον έλεγχο της Λιβύης. Και η κύρωση της συμφωνίας ήταν χτύπημα κυρίως εις βάρος της Αιγύπτου. Εγώ έτσι το διαβάζω. Και εκεί κινούμαστε όλοι στην επόμενη μέρα. Η επόμενη μέρα είναι η ενοποίηση της Λιβύης. Οπότε όλα κινούνται γύρω από το θέμα της ενοποιήσεως της Λιβύης. Θα ‘ναι η Τουρκία ο ισχυρός παίκτης στη Λιβύη; Θα ‘ναι η Αίγυπτος; Αυτό είναι το παιχνίδι όλο. Και γι’ αυτό τον λόγο έγιναν κι όλα αυτά, κυρίως το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Η Αίγυπτος θίγεται άμεσα από αυτή την ιστορία».
Την εκτίμηση ότι η τουρκική σφαίρα επιρροής στη Λιβύη προκαλεί μεγαλύτερη ανησυχία στο Κάιρο παρά στην Αθήνα συμμερίζεται και ο καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής Αντώνης Κλάψης, εστιάζοντας στην προσπάθεια της Άγκυρας να εγκαθιδρύσει φιλικά προσκείμενο καθεστώς στη Λιβύη. Όπως εξηγεί ο κ. Κλάψης, η Τουρκία «θέλει να κάνει ένα κράτος Μουσουλμανικής Αδελφότητας στη Λιβύη, περί αυτού πρόκειται. Η Αίγυπτος το έχει ζήσει αυτό. Δηλαδή οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι ανέλαβαν την εξουσία και τους ανέτρεψαν πραξικοπηματικά. Υπάρχει ο φόβος πως, αν υπάρχει αποσταθεροποιημένη Λιβύη, αυτό μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για αποσταθεροποίηση και στο εσωτερικό της Αιγύπτου. Δηλαδή, παρόμοιοι τύποι, Αδελφοί Μουσουλμάνοι, να αρχίσουν να διεκδικούν την εξουσία πάλι στην Αίγυπτο. Άρα, η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου δεν είναι απλώς ένα θέμα διεθνούς ενδιαφέροντος, διπλωματικό για την Αίγυπτο. Νομίζω ότι είναι θέμα εσωτερικής επιβίωσης ενός καθεστώτος».
Σε αυτό το πλαίσιο, η ελληνική διπλωματία προετοιμάζει τη δική της αντεπίθεση, εστιάζοντας σε άλλες δύο συγκεκριμένες επιχειρησιακές κινήσεις. Πρώτον, την επέκταση των χωρικών υδάτων νοτίως της Κρήτης στα 12 ναυτικά μίλια, την οποία προανήγγειλε ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, με τη δήλωσή του ότι «η Ελλάδα θα επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα και θα το κάνει με τον τρόπο και στον χρόνο που η ίδια η ελληνική πολιτεία θα επιλέξει» και, δεύτερον, με την ενεργοποίηση του «νόμου Μανιάτη», που προβλέπει ότι, ελλείψει συμφωνίας οριοθέτησης με γειτονικά κράτη, τα εξωτερικά όρια της ελληνικής υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ συμπίπτουν με τη «μέση γραμμή».
Αναλύοντας τον τρόπο με τον οποίο η Ελλάδα μπορεί να προασπίσει τα δικαιώματά της επί του πεδίου, ο καθηγητής Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών Χαράλαμπος Παπασωτηρίου προκρίνει τη διενέργεια γεωτρήσεων πέραν των 12 ναυτικών μιλίων νοτίως της Κρήτης, στηριζόμενη στη μέση γραμμή, στέλνοντας το μήνυμα ότι «εδώ θα κάνω ό,τι θέλω, γιατί εδώ είναι δικό μου, επειδή δεν δέχομαι ότι η Κρήτη δεν έχει επήρεια».
Σύμφωνα με τον κ. Παπασωτηρίου, μια τέτοια κίνηση θα προκαλούσε μια ελεγχόμενη κρίση που θα αποδομούσε τις τουρκικές αιτιάσεις σε διεθνές επίπεδο: «Θα δημιουργήσει σε αυτή τη θαλάσσια περιοχή μία κρίση. Στην περίπτωση που η Ελλάδα κάνει γεωτρήσεις στα 15 μίλια νότια της Κρήτης έχοντας ως βάση τη “μέση γραμμή” και εάν αντιδράσει η Τουρκία και στείλει πολεμικά, θα δημιουργήσεις μία κρίση, ώστε να πάρει πάρα πολλή δημοσιότητα διεθνώς, που θα αναδείξει την παράλογη θέση της Τουρκίας και το θεώρημά της ότι ένα μεγάλο νησί, όπως η Κρήτη, έχει μηδέν επήρεια πέρα από τα χωρικά ύδατα». Παράλληλα, εκτιμά ότι θα αποδειχθεί στην πράξη και η ανεδαφικότητα της στάσης εκείνων των κρατών που αρκούνται στη γενικόλογη σύσταση για διαπραγματεύσεις.
