Η Σύνοδος Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις Βρυξέλλες ολοκληρώθηκε με περισσότερες κατευθυντήριες γραμμές παρά με απτές αποφάσεις. Δύο ημέρες εντατικών διαπραγματεύσεων ανέδειξαν εκ νέου τις διαφωνίες μεταξύ των 27 κρατών μελών σε κρίσιμα ζητήματα όπως η ενεργειακή πολιτική, ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός και η οικονομική στήριξη της Ουκρανίας.
Διαβάστε: Μητσοτάκης από Βρυξέλλες: Η Ελλάδα δεν θα δεχθεί καμία έκπτωση σε αγρότες και συνοχή – Δεν θα τινάξουμε την μπάνκα στον αέρα για τις εκλογές (Εικόνες & Βίντεο)
Πολύωρες διαπραγματεύσεις για την ενέργεια και το Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών
Οι εργασίες της Συνόδου Κορυφής ξεκίνησαν την Πέμπτη το πρωί, αλλά χρειάστηκαν περίπου 15 ώρες για να οριστικοποιηθούν τα συμπεράσματα της πρώτης ημέρας. Η ολοκλήρωση ήρθε τα ξημερώματα της Παρασκευής, με τις μεγαλύτερες εμπλοκές να προκαλούνται όχι από γεωπολιτικά ζητήματα, αλλά από τη συζήτηση για την ενέργεια και το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS). Διπλωματικές πηγές περιέγραψαν στο Euronews μια χαοτική διαδικασία, με διαφορετικά συμβιβαστικά κείμενα να κυκλοφορούν ταυτόχρονα. Οι ηγέτες διαπραγματεύονταν επί περισσότερες από 12 ώρες αλλαγές σε επιμέρους διατυπώσεις, με αποτέλεσμα την ακύρωση της προγραμματισμένης συνέντευξης Τύπου. Ευρωπαίος αξιωματούχος σχολίασε απογοητευμένος ότι πέρασε ολόκληρη η ημέρα συντάσσοντας σε επίπεδο ηγετών ένα τεχνικό κείμενο που δεν οδηγεί σε νέα μέτρα.
Αντιπαράθεση για το κόστος ενέργειας και την αποβιομηχάνιση
Το πιο δύσκολο μέτωπο της Συνόδου Κορυφής αποδείχθηκε η αντιμετώπιση του υψηλού ενεργειακού κόστους. Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι και ο Τσέχος ομόλογός της Αντρέι Μπάμπις παρουσίασαν στοιχεία για τις συνέπειες της ενεργειακής κρίσης στην ευρωπαϊκή βιομηχανία, υποστηρίζοντας ότι το υψηλό κόστος επιταχύνει την αποβιομηχάνιση. Η συζήτηση διήρκεσε περίπου τρεις ώρες, με την Ιταλία και τις χώρες του Βίζεγκραντ να πιέζουν για αλλαγές στο σύστημα εμπορίας ρύπων. Συγκεκριμένα, ζητούσαν μετάθεση της εφαρμογής του ETS2 από το 2028 στο 2030. Αντίθετα, η Φινλανδία, η Δανία και η Σουηδία αντέδρασαν έντονα με κοινή επιστολή, προειδοποιώντας ότι η αποδυνάμωση του συστήματος θα έπληττε τη σταθερότητα και την προβλεψιμότητα των επενδύσεων. Ενδεικτική της πολιτικής φόρτισης ήταν η παρέμβαση του Κύπριου προέδρου Νίκου Χριστοδουλίδη, ο οποίος προειδοποίησε τους υποστηρικτές της εφαρμογής του ETS2 το 2028 ότι με αυτή την επιλογή θα χάσουν εκλογές.
Συμβιβαστική λύση χωρίς ουσιαστικές δεσμεύσεις
Τελικά, οι 27 συμφώνησαν να ζητήσουν συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση στην ενεργειακή κρίση με στοχευμένα και προσωρινά μέτρα. Μεταξύ των παρεμβάσεων που εξετάζονται περιλαμβάνονται η αναβολή υποχρεώσεων του κανονισμού για το μεθάνιο, η αξιοποίηση προσωρινών κρατικών ενισχύσεων και η ενίσχυση της συνεργασίας για τη συγκέντρωση της ζήτησης. Ζητήθηκε επίσης να επιταχυνθούν οι αλλαγές στο Αποθεματικό Σταθερότητας της Αγοράς για τον περιορισμό των διακυμάνσεων στις τιμές των δικαιωμάτων εκπομπών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλείται να επικαιροποιήσει την εκτίμηση επιπτώσεων του ETS2. Το ίδιο το σύστημα εμπορίας ρύπων δεν καταργείται ούτε αναστέλλεται, καθώς στα συμπεράσματα διατηρείται η σημασία της τιμολόγησης των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.
Αδιέξοδο στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό 2028-2034
Εξίσου δύσκολη αποδείχθηκε η συζήτηση για τον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης που αφορά την περίοδο 2028-2034. Το διαπραγματευτικό σχέδιο της ιρλανδικής προεδρίας προβλέπει περικοπές ύψους 141 δισ. ευρώ σε σχέση με την αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, προκαλώντας αντιδράσεις από διαφορετικές πλευρές. Οι χώρες που συνεισφέρουν περισσότερα στον κοινοτικό προϋπολογισμό θεωρούν τις δαπάνες υπερβολικά υψηλές, ενώ οι χώρες που επωφελούνται από τα ταμεία συνοχής και την Κοινή Αγροτική Πολιτική διαφωνούν με τις περικοπές. Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς ζήτησε ακόμη μεγαλύτερη μείωση των δαπανών, υποστηρίζοντας ότι τα κράτη μέλη δεν μπορούν να επωμιστούν τόσο μεγάλες επιβαρύνσεις.
Η θέση του Κυριάκου Μητσοτάκη για τη συνοχή
Η θέση του Κυριάκου Μητσοτάκη για τη συνοχή
Η Ελλάδα, που συμμετέχει στην ομάδα των «Φίλων της Συνοχής», έχει εκφράσει αντιρρήσεις για τον περιορισμό των πόρων που κατευθύνονται στην περιφερειακή ανάπτυξη και τη γεωργία. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης επισήμανε την αντίφαση ανάμεσα στους φιλόδοξους στόχους που θέτει η Ευρωπαϊκή Ένωση και στους περιορισμένους οικονομικούς πόρους για την υλοποίησή τους. Με δεδομένο το αδιέξοδο, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα αναλαμβάνει κεντρικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις για την κατάρτιση νέας συμβιβαστικής πρότασης.
Στο τραπέζι βρίσκεται η πραγματοποίηση έκτακτης Συνόδου στις 26 Νοεμβρίου, ενώ επιδίωξη παραμένει η επίτευξη πολιτικής συμφωνίας μέχρι το τέλος του 2026. Στόχος είναι να υπάρχει επαρκής χρόνος για την έγκριση των σχετικών νομοθετικών πράξεων μέσα στο 2027, ώστε ο νέος προϋπολογισμός να τεθεί σε εφαρμογή την 1η Ιανουαρίου 2028. Ωστόσο, δεν υπάρχει δεσμευτική ημερομηνία, με τον Μερτς να εκφράζει αμφιβολίες για το κατά πόσο θα καταστεί εφικτός ένας συμβιβασμός πριν το τέλος του έτους. Ο Νίκος Χριστοδουλίδης υποστήριξε ότι υπό τις σημερινές συνθήκες διεθνούς αβεβαιότητας θα μπορούσε να εξεταστεί η διαπραγμάτευση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού κάθε τρία ή τέσσερα χρόνια αντί για επτά.
Ουκρανία: Αίτημα για 70 δισ. ευρώ επιπλέον χρηματοδότηση
Ουκρανία: Αίτημα για 70 δισ. ευρώ επιπλέον χρηματοδότηση
Σημαντικές διαφωνίες προκάλεσε το ζήτημα της οικονομικής στήριξης της Ουκρανίας. Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι παρουσίασε στους Ευρωπαίους ηγέτες τις εκτιμήσεις του για τις ανάγκες της χώρας το 2027, υποστηρίζοντας ότι το συνολικό κόστος του πολέμου θα φτάσει τα 155 δισ. ευρώ. Ζήτησε επιπλέον 70 δισ. ευρώ, επισημαίνοντας ότι η ήδη συμφωνημένη ευρωπαϊκή χρηματοδότηση δεν επαρκεί για να καλύψει τις αυξανόμενες οικονομικές και στρατιωτικές ανάγκες της Ουκρανίας. Το αίτημα προκάλεσε προβληματισμό, καθώς οι Ευρωπαίοι είχαν ήδη συμφωνήσει σε δάνειο ύψους 90 δισ. ευρώ για την περίοδο 2026-2027. Οι ηγέτες ζήτησαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο να προχωρήσουν σε νέα αποτίμηση των χρηματοδοτικών και αμυντικών αναγκών του Κιέβου. Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε η προειδοποίηση του Ζελένσκι για τις πιθανές συνέπειες μιας ουκρανικής ήττας, καθώς φέρεται να είπε ότι αν η Ουκρανία χάσει τον πόλεμο, 20 εκατομμύρια Ουκρανοί πολίτες θα φύγουν για την Ευρώπη.
Παρά τις οικονομικές επιφυλάξεις, οι 27 επιβεβαίωσαν τη στήριξή τους στην Ουκρανία και χαιρέτισαν την αποδέσμευση 6,6 δισ. ευρώ μέσω του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Ειρήνης. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην προστασία των ουκρανικών ενεργειακών υποδομών ενόψει του χειμώνα και στην ενίσχυση της αντιαεροπορικής άμυνας. Στα συμπεράσματα γίνεται αναφορά στη συνέχιση των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Ουκρανία και τη Μολδαβία, καθώς και στην παράταση της προσωρινής προστασίας των εκτοπισμένων από τον πόλεμο έως τις 4 Μαρτίου 2028. Στο παρασκήνιο βρέθηκε η αντιπαράθεση με τον Ντόναλντ Τραμπ μετά τις κινήσεις της Ουάσινγκτον για χαλάρωση περιορισμών στο ρωσικό ντίζελ, τις οποίες ο Ζελένσκι επέκρινε έντονα.
Ανταγωνιστικότητα και εμπορικό έλλειμμα με την Κίνα
Ένα ακόμη μεγάλο ζήτημα ήταν η υποχώρηση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας και το αυξανόμενο εμπορικό έλλειμμα με την Κίνα, που προσεγγίζει τα 360 δισ. ευρώ ετησίως. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες επέλεξαν στα συμπεράσματά τους τη διπλωματική διατύπωση «παγκόσμιες μακροοικονομικές ανισορροπίες», αποφεύγοντας την ευθεία αναφορά στο Πεκίνο. Πίσω από τη συγκεκριμένη διατύπωση βρίσκεται η ανησυχία για τις κινεζικές εξαγωγές και την πίεση που δέχονται κρίσιμοι τομείς της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Οι 27 ζήτησαν την ενίσχυση των ευρωπαϊκών εργαλείων εμπορικής άμυνας, με δυνατότητα παρεμβάσεων όπως δασμοί και ποσοστώσεις σε συγκεκριμένα βιομηχανικά προϊόντα, μεταξύ των οποίων χημικά και μηχανήματα.
Έθεσαν ως προτεραιότητα την ολοκλήρωση έως το τέλος του 2026 τριών σημαντικών νομοθετικών φακέλων:
- Απλοποίηση των κανόνων για τα τρόφιμα και τις ζωοτροφές
- Ενοποίηση και εποπτεία των αγορών
- Δέσμη μέτρων για την αυτοκινητοβιομηχανία
Στο επίκεντρο βρίσκεται η δημιουργία του λεγόμενου «28ου καθεστώτος» εταιρικού δικαίου, που θα προσφέρει ένα κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο για τις επιχειρήσεις, καθώς και η επιτάχυνση των βιομηχανικών επενδύσεων. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη μείωση της γραφειοκρατίας για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και στην ανάπτυξη των ενεργειακών δικτύων.
Αμυντική ετοιμότητα και στρατιωτική κινητικότητα
Στον τομέα της άμυνας, οι Ευρωπαίοι ηγέτες υιοθέτησαν τις βασικές διαπιστώσεις της πρώτης ετήσιας έκθεσης για την αμυντική ετοιμότητα της Ένωσης με χρονικό ορίζοντα το 2030. Οι 27 ζητούν να επιτευχθεί συμφωνία για τη στρατιωτική κινητικότητα έως το τέλος του 2026, ώστε να διευκολυνθούν οι μετακινήσεις στρατιωτικού προσωπικού και εξοπλισμού εντός της ευρωπαϊκής επικράτειας. Εξετάζονται αυστηρότεροι περιορισμοί στη χορήγηση θεωρήσεων εισόδου σε Ρώσους υπηκόους, καθώς και ένα ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης για την αντιμετώπιση της απειλής των μη επανδρωμένων αεροσκαφών. Το μήνυμα προς τη Μόσχα ήταν σαφές, με τους Ευρωπαίους ηγέτες να προειδοποιούν ότι οι ενέργειες της Ρωσίας δεν θα μείνουν αναπάντητες.
Μεταναστευτικό: Επτά γραμμές και νέες διαφωνίες
Παρά τις έντονες πολιτικές αντιπαραθέσεις που εξακολουθεί να προκαλεί το μεταναστευτικό, το θέμα περιορίστηκε σε μόλις επτά γραμμές του κειμένου των τελικών συμπερασμάτων. Οι ηγέτες ζήτησαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συνεργαστεί με τα κράτη μέλη για την ανάπτυξη πλαισίου αντιμετώπισης καταστάσεων έκτακτης ανάγκης και περιπτώσεων εργαλειοποίησης των μεταναστευτικών ροών. Στο παρασκήνιο αναδείχθηκε νέα διαφωνία. Η πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρεντέρικσεν έθεσε ζήτημα για τις πολιτικές χωρών που κινούνται προς διαφορετική κατεύθυνση από την αυστηροποίηση της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής. Η αναφορά της αφορούσε το σχέδιο του Ισπανού πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ για τη νομιμοποίηση περίπου 600.000 μεταναστών.
Η Φρεντέρικσεν ζήτησε να εξεταστεί τι συμβαίνει όταν ένα κράτος μέλος εφαρμόζει μια πολιτική που κινείται σχεδόν στην ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση. Πρόταση της Ιταλίας, της Δανίας και της Πολωνίας σχετικά με την αντιμετώπιση των κινήτρων της παράτυπης μετανάστευσης δεν συγκέντρωσε την απαιτούμενη στήριξη. Οι 27 εξέφρασαν αλληλεγγύη προς την Ισπανία για την κατάσταση στη Θέουτα.
