Νέες Ρυθμίσεις για την Τεχνητή Νοημοσύνη στην Εργασία: Προστασία Εργαζομένων στις Ψηφιακές Πλατφόρμες και 6 Βασικές Παρεμβάσεις από την Υπουργό Εργασίας

Νέοι Κανόνες για την Τεχνητή Νοημοσύνη στην Αγορά Εργασίας: Προστασία Εργαζομένων στις Πλατφόρμες

Το υπουργικό συμβούλιο, κατά τη συνεδρίασή του σήμερα στις 11:00 το πρωί στο Μέγαρο Μαξίμου, θέτει στην ατζέντα του ένα κρίσιμο θέμα: «Κανόνες στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στην αγορά εργασίας, προστασία εργαζομένων στις πλατφόρμες». Πρόκειται για ένα νομοσχέδιο, μέσω του οποίου η Υπουργός Εργασίας, Νίκη Κεραμέως, στοχεύει στην καθιέρωση σαφών και αυστηρών κανόνων για τους χιλιάδες εργαζόμενους που απασχολούνται σε διαδικτυακές πλατφόρμες. Η ραγδαία εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης έχει εισάγει πρωτόγνωρες προκλήσεις σε όλο το φάσμα της εργασιακής σχέσης, από την έναρξη και την εξέλιξη έως και τη λύση των συμβατικών σχέσεων.

Ένα στοιχείο που συχνά παραβλέπεται είναι ο ρόλος των αλγορίθμων. Σε πολλές περιπτώσεις, δεν είναι κάποιο στέλεχος της εταιρείας, αλλά οι ίδιοι οι αλγόριθμοι που διαμορφώνουν την καθημερινότητα των εργαζομένων σε πλατφόρμες delivery, εστίασης και άλλων υπηρεσιών. Οι αλγόριθμοι καθορίζουν κριτήρια αξιολόγησης, ανάθεσης εργασιών, διαμόρφωσης αμοιβών, ακόμη και απολύσεων, οδηγώντας σε αυξημένη αβεβαιότητα και επισφάλεια.

Όπως ανέφερε η κα Κεραμέως στον ΣΚΑΪ, «για τους εργαζόμενους σε πλατφόρμες, κάθε πτυχή της εργασιακής τους σχέσης ορίζεται από έναν αλγόριθμο, του οποίου οι παράμετροι είναι συχνά άγνωστες». Μέσω των νέων διατάξεων, επιδιώκεται η διαφάνεια της διαδικασίας, ενώ για κρίσιμες αποφάσεις, όπως ο τερματισμός μιας συνεργασίας, θα απαιτείται υποχρεωτική ανθρώπινη εποπτεία. «Η τεχνητή νοημοσύνη προσφέρει σημαντικά οφέλη, αλλά εγκυμονεί και σοβαρούς κινδύνους», τόνισε η Υπουργός, αναφέροντας πως η ελληνική πολιτεία, ακολουθώντας ευρωπαϊκή οδηγία, εισάγει κανόνες για την υπεύθυνη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης.

Οι 6 Βασικές Παρεμβάσεις της Υπουργού Κεραμέως για την Τεχνητή Νοημοσύνη στην Εργασία

Οι σημαντικότερες υποχρεώσεις που εισάγει το νέο νομοσχέδιο, το οποίο θα παρουσιαστεί σήμερα στο υπουργικό συμβούλιο, είναι οι εξής:

1. Περιορισμοί στην επεξεργασία δεδομένων: Το νομοσχέδιο θέτει ειδικές απαγορεύσεις στην επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στο πλαίσιο της αλγοριθμικής διαχείρισης. Απαγορεύεται ρητώς η επεξεργασία δεδομένων που αφορούν:
   • Τη συναισθηματική ή ψυχολογική κατάσταση των εργαζομένων.
   • Ιδιωτικές συνομιλίες και επικοινωνίες.
   • Χρονικές περιόδους εκτός εργασίας.
   • Βιομετρικά δεδομένα για σκοπούς αναγνώρισης ταυτότητας.
   • Δεδομένα για την πρόβλεψη συνδικαλιστικής δραστηριότητας ή άσκησης συλλογικών δικαιωμάτων.
2. Εκτίμηση Επιπτώσεων Προστασίας Δεδομένων (ΕΑΠΔ): Επιβάλλεται η διενέργεια ΕΑΠΔ πριν από την εφαρμογή ή σημαντική τροποποίηση αυτοματοποιημένων συστημάτων παρακολούθησης ή λήψης αποφάσεων. Αυτό αποτελεί προληπτικό μηχανισμό αξιολόγησης κινδύνων για τα θεμελιώδη δικαιώματα των εργαζομένων. Υποχρεωτική είναι η διαβούλευση με τους εκπροσώπους των εργαζομένων κατά την εκπόνηση της ΕΑΠΔ, ενισχύοντας τον συμμετοχικό χαρακτήρα.
3. Διαφάνεια αυτοματοποιημένων συστημάτων: Θεσπίζονται γενικές υποχρεώσεις διαφάνειας για τα αυτοματοποιημένα συστήματα. Οι επιχειρήσεις υποχρεούνται να παρέχουν σαφή και επαρκή ενημέρωση στους εργαζόμενους, τους εκπροσώπους τους και τις αρμόδιες αρχές σχετικά με τη λειτουργία και τις επιπτώσεις των συστημάτων. Η ενημέρωση περιλαμβάνει:
   • Τις κατηγορίες δεδομένων και ενεργειών που παρακολουθούνται.
   • Τον στόχο και τον τρόπο διεξαγωγής της παρακολούθησης.
   • Τους λόγους για αποφάσεις που περιορίζουν, αναστέλλουν ή παύουν τον λογαριασμό, άρνηση πληρωμής, ή επηρεάζουν το συμβατικό καθεστώς.
4. Ανθρώπινη εποπτεία: Καθιερώνεται η υποχρέωση διασφάλισης επαρκούς ανθρώπινης εποπτείας επί των αυτοματοποιημένων συστημάτων. Αυτό αντικατοπτρίζει την αρχή της ανθρωποκεντρικής τεχνητής νοημοσύνης. Οι επιχειρήσεις πρέπει να ορίζουν κατάλληλα καταρτισμένο προσωπικό με τεχνική επάρκεια και εξουσιοδότηση για την εποπτεία σημαντικών αυτοματοποιημένων αποφάσεων, με δυνατότητα αξιολόγησης και ανακαλέσεως.
5. Επανεξέταση αποφάσεων: Κατοχυρώνεται το δικαίωμα κάθε ατόμου να λαμβάνει εξήγηση από φυσικό πρόσωπο για αποφάσεις που λαμβάνονται ή υποστηρίζονται από αυτοματοποιημένα συστήματα. Η εξήγηση πρέπει να είναι κατανοητή και επαρκής. Επίσης, θεσπίζεται το δικαίωμα επανεξέτασης σημαντικών αποφάσεων, με την υποχρέωση απάντησης στο αίτημα επανεξέτασης χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση και με σαφή αιτιολογία.
6. Ενημέρωση και διαβούλευση: Θεσπίζονται υποχρεώσεις ενημέρωσης και διαβούλευσης με τους εκπροσώπους των εργαζομένων για αποφάσεις που σχετίζονται με την αλγοριθμική διαχείριση. Στόχος είναι η διατήρηση και ενίσχυση του ρόλου των συλλογικών φορέων εκπροσώπησης. Η διαβούλευση πρέπει να είναι ουσιαστική και έγκαιρη, επιτρέποντας την επιρροή των εκπροσώπων στη λήψη αποφάσεων.

Τέλος, οι αλυσίδες υπεργολαβίας, με τις πολυεπίπεδες συμβατικές σχέσεις τους, δυσχεραίνουν τον προσδιορισμό του υπεύθυνου για την τήρηση των εργασιακών δικαιωμάτων. Για τον λόγο αυτό, προβλέπεται η αλληλέγγυα ευθύνη όλων των συμμετεχόντων στην αλυσίδα υπεργολαβίας, ώστε να διασφαλίζεται η αποτελεσματική προστασία των εργαζομένων που απασχολούνται μέσω διαμεσολαβητών, οι οποίοι εντάσσονται στη λειτουργία του αλγορίθμου.