Όπως αναφέρεται στην Ιλιάδα του Ομήρου, ο Αχιλλέας, κατά τη διάρκεια του Τρωικού Πολέμου, διέθετε μια πανίσχυρη ασπίδα, σφυρηλατημένη ειδικά για εκείνον από τον θεό Ήφαιστο. Η ασπίδα αυτή, αποτελούμενη από πέντε διακριτά επίπεδα, προσέφερε απαράμιλλη αντοχή και ασφάλεια. Παρομοίως, η «Ασπίδα του Αχιλλέα», ένα σύγχρονο σύστημα με υψηλά επίπεδα ασφαλείας, από ιδέα σχεδιασμού μετατρέπεται σε πραγματικότητα με την υπογραφή της συμφωνίας Ελλάδας – Ισραήλ στις 31 Αυγούστου 2026.
Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» δεν είναι παρά ένα καινοτόμο, πολυεπίπεδο δίκτυο αντιαεροπορικής, αντιβαλλιστικής και αντικυβερνητικής προστασίας, το οποίο εντάσσεται σε μια ευρύτερη αναθεώρηση της ελληνικής αποτρεπτικής στρατηγικής και, ταυτόχρονα, στην αναδιάταξη των ισορροπιών στην Ανατολική Μεσόγειο. Η δημιουργία ενός ενοποιημένου δικτύου αισθητήρων, κέντρων διοίκησης και οπλικών συστημάτων επιτρέπει την ανίχνευση, επεξεργασία και αξιολόγηση απειλών, οδηγώντας στην επιλογή του πλέον κατάλληλου μέσου αντιμετώπισής τους. Η «καρδιά» αυτής της νέας αρχιτεκτονικής θα περιλαμβάνει:
- Το πυραυλικό σύστημα SPYDER της Rafael, για κάλυψη μικρότερου βεληνεκούς (έως 40 χλμ.), ικανό να αντιμετωπίζει αεροσκάφη, ελικόπτερα, UAVs κ.λπ.
- Για μεσαίες αποστάσεις (έως 150 χλμ.), το σύστημα BARAK MX της IAI, που θα δημιουργεί ζώνες αεράμυνας γύρω από κρίσιμες υποδομές.
- Για μεγαλύτερο βεληνεκές (έως 300 χλμ.), το David’s Sling της Rafael, για αναχαίτιση πιο απαιτητικών στόχων, όπως βαλλιστικών πυραύλων, ακόμη και εξωατμοσφαιρικά.
- Ραντάρ πολλαπλής αποστολής.
- Ένα νέο εθνικό σύστημα διοίκησης και ελέγχου.
- Συστήματα αντιμετώπισης drones, όπως το Drone Dome.
- Διασύνδεση με τις ήδη υφιστάμενες ελληνικές δυνατότητες.
Ο κεντρικός στόχος είναι η προστασία από βαλλιστικούς πυραύλους, πυραύλους cruise, αεροσκάφη, drones και άλλες εναέριες απειλές, καθώς και από προκλήσεις όπως ο ηλεκτρονικός πόλεμος, οι κυβερνοεπιθέσεις, ο κορεσμός της αεράμυνας και οι υβριδικές επιχειρήσεις. Τα νέα συστήματα δεν θα λειτουργούν απομονωμένα. Στην «Ασπίδα του Αχιλλέα» θα ενσωματωθούν και τα υφιστάμενα αντιαεροπορικά συστήματα, όπως τα Patriot, οι S-300, καθώς και διάφορες πλατφόρμες οπλικών συστημάτων, όπως τα αεροσκάφη F-16 Viper, Rafale, F-35, οι φρεγάτες FDI Belharra και Bergamini, drones κ.ά. Επομένως, το πιο σημαντικό είναι ότι η Ελλάδα μεταβαίνει από τη λογική «έχω ισχυρή Πολεμική Αεροπορία» στη λογική «δημιουργώ ένα ολοκληρωμένο σύστημα άρνησης πρόσβασης και προστασίας του εθνικού χώρου».
Γιατί, όμως, αυτοί οι εξοπλισμοί προκαλούν την Τουρκία; Υπάρχουν διάφοροι λόγοι:
Α. Περιορίζουν το πλεονέκτημα της τουρκικής πυραυλικής και μη επανδρωμένης ισχύος. Η Τουρκία έχει επενδύσει σημαντικά σε UAVs, UCAVs, πυραύλους και γενικότερα στην ικανότητα προσβολής στόχων από απόσταση. Η «Ασπίδα» επιδιώκει να δημιουργήσει ακριβώς το αντίθετο: «Μπορείς να διαθέτεις πυραύλους και drones, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι θα περάσουν».
Β. Η Ελλάδα αποκτά ενισχυμένη «στρατηγική ανθεκτικότητα». Η ελληνική πλευρά επιδιώκει και θα είναι σε θέση να απορροφήσει την τουρκική επιθετικότητα, διατηρώντας την επιχειρησιακή της ικανότητα. Αυτό συνεπάγεται σημαντική αύξηση της αποτροπής μέσω άρνησης (deterrence by denial). Ουσιαστικά, δηλώνεται: «Ακόμη κι αν επιτεθείς, δεν θα πρέπει να είσαι βέβαιος ότι θα πετύχεις τους στόχους σου», κάτι εξαιρετικά σημαντικό στη στρατηγική σκέψη.
Γ. Εδώ εισέρχεται ο ρόλος του Ισραήλ, που αποτελεί τη βαθύτερη διάσταση της συμφωνίας. Το Ισραήλ δεν είναι απλώς ένας προμηθευτής όπλων, αλλά μια χώρα με τεράστια επιχειρησιακή εμπειρία στην πολυεπίπεδη αεράμυνα, της οποίας τα συστήματα έχουν χρησιμοποιηθεί επανειλημμένα σε πραγματικές πολεμικές συνθήκες. Έτσι, η Ελλάδα αποκτά όχι μόνο hardware, αλλά και τεχνολογία, τεχνογνωσία, δικτύωση και επιχειρησιακή φιλοσοφία. Η συμφωνία περιλαμβάνει μεταφορά τεχνολογίας και τεχνογνωσίας προς την ελληνική αμυντική βιομηχανία, κάτι που είναι στρατηγικά πολύ σημαντικό. Ωστόσο, το μεγαλύτερο πρόβλημα για την Τουρκία είναι άλλο: η Άγκυρα πιθανότατα θα προτιμούσε η Ελλάδα να αντιμετωπίζει κάθε πρόβλημα μόνη της και σε διμερές επίπεδο.
Όμως, τα τελευταία χρόνια, η Ελλάδα έχει δημιουργήσει ένα ευρύτερο πλέγμα συμμαχικών σχέσεων: Ελλάδα – Ισραήλ – Κύπρος – Αίγυπτος – Γαλλία – ΗΠΑ, με διαφορετικό βαθμό συνεργασίας σε κάθε περίπτωση. Αυτό μειώνει την ικανότητα της Τουρκίας να αντιμετωπίζει την Ελλάδα ως ένα απομονωμένο περιφερειακό κράτος. Επιπλέον, εάν είναι γνωστό ότι μπορείς να προστατεύσεις καλύτερα τις αεροπορικές βάσεις, τα λιμάνια, τα κέντρα διοίκησης και τις υποδομές σου, τότε έχεις και μεγαλύτερη ελευθερία να χρησιμοποιήσεις τις επιθετικές σου δυνάμεις.
Η Τουρκία εκτιμάται ότι δεν φοβάται πως η Ελλάδα θα της επιτεθεί με την «Ασπίδα του Αχιλλέα», η οποία είναι καθαρά αμυντικό σύστημα. Αυτό που την ενοχλεί περισσότερο είναι ότι η Ελλάδα καθίσταται δυσκολότερος στόχος για την υλοποίηση των αναθεωρητικών της βλέψεων, ενώ παράλληλα αποκτά στενότερη στρατηγική σχέση με ένα Ισραήλ που διαθέτει τεράστια τεχνολογική, στρατιωτική και αμερικανική στρατηγική βαρύτητα.
Το Ισραήλ είναι ένα κράτος που έχει αποδείξει την ικανότητά του να επιβιώνει σε δύσκολο περιβάλλον και να μη διστάζει να χρησιμοποιήσει τη στρατιωτική του ισχύ, εάν απειληθεί. Υπάρχουν αλληλοσυγκρουόμενα συμφέροντα στη Συρία και αλλού. Ως εκ τούτου, η Άγκυρα παρατηρεί τη σταδιακή μείωση της δυνατότητας της να ασκήσει πίεση στην Ελλάδα μέσω απλής στρατιωτικής υπεροχής ή της απειλής χρήσης της. Αυτό εκτιμάται ότι αποτελεί τον πυρήνα της τουρκικής ενόχλησης: την αλλαγή της εξίσωσης αποτροπής στην Ανατολική Μεσόγειο. Και αυτή η αλλαγή είναι πολύ πιο σημαντική από τα ίδια τα 3,6 δισεκατομμύρια ευρώ.
*αντιστράτηγος ε.α., Μ.Sc. στη Γεωπολιτική από το ΕΚΠΑ, πρόεδρος ΕΛΙΣΜΕ
Δημοσιεύθηκε στα Παραπολιτικά
