Έρευνα για τις συνθήκες θανάτου του τραγουδιστή
Στο επίκεντρο της έρευνας που διεξάγεται για τις συνθήκες θανάτου του Γιώργου Μαζωνάκη, βρίσκεται η πλασμαφαίρεση, μια εξειδικευμένη ιατρική διαδικασία που αφορά στον διαχωρισμό του πλάσματος από το αίμα.
Ο 54χρονος τραγουδιστής φέρεται να είχε προγραμματίσει τη συγκεκριμένη διαδικασία σε ιδιωτικό ιατρείο. Ωστόσο, μέχρι στιγμής, δεν έχει διευκρινιστεί εάν η διαδικασία αυτή πραγματοποιήθηκε ή εάν συνδέεται με την αιφνίδια καρδιακή ανακοπή που υπέστη.
Ειδικότερα, οι γιατροί Κωνσταντίνος Γιάννακας (Αιματολόγος) και Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα», τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ) από τη Θεραπευτική Κλινική (Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, παρέχουν αναλυτικές πληροφορίες σχετικά με τη συγκεκριμένη ιατρική πράξη.
Τι είναι η θεραπευτική πλασμαφαίρεση;
Η θεραπευτική πλασμαφαίρεση (therapeutic plasma exchange – TPE) αποτελεί μια διαδικασία αφαίρεσης. Πρόκειται για μια τεχνική κατά την οποία το αίμα του ασθενούς διέρχεται μέσα από μια ειδική συσκευή, η οποία διαχωρίζει και αφαιρεί το πλάσμα. Ταυτόχρονα, τα κυτταρικά στοιχεία του αίματος (ερυθρά, λευκά αιμοσφαίρια και αιμοπετάλια) επιστρέφουν στον οργανισμό. Το πλάσμα που αφαιρείται, αντικαθίσταται με ένα υγρό αντικατάστασης, συνήθως αλβουμίνη 5% ή/και φυσιολογικό ορό. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να χορηγηθεί και φρέσκο κατεψυγμένο πλάσμα.
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, ο στόχος της διαδικασίας είναι διττός: αφενός, η απομάκρυνση παθογόνων παραγόντων που κυκλοφορούν στο πλάσμα (όπως αυτοαντισώματα, ανοσοσυμπλέγματα, κρυοσφαιρίνες, παθολογικές πρωτεΐνες, τοξίνες και λιπίδια) και αφετέρου, σε συγκεκριμένες παθήσεις, η αναπλήρωση παραγόντων μέσω του υγρού αντικατάστασης.
Διαδικασία πλασμαφαίρεσης
- Αγγειακή πρόσβαση: Εξασφαλίζεται μέσω δύο περιφερικών φλεβικών καθετήρων (ένας για την αφαίρεση και ένας για την επαναχορήγηση). Σε ασθενείς με δυσκολία στην αγγειακή πρόσβαση ή με ανάγκη για πολλαπλές συνεδρίες, χρησιμοποιείται κεντρικός φλεβικός καθετήρας διπλού αυλού.
- Διαχωρισμός του αίματος: Το αίμα οδηγείται σε ειδική συσκευή όπου γίνεται ο διαχωρισμός, είτε με φυγοκέντρηση είτε με μεμβρανική διήθηση. Για την αποφυγή πήξης στο κύκλωμα, χορηγείται αντιπηκτική αγωγή με κιτρικά άλατα.
- Όγκος ανταλλαγής: Τυπικά, ανταλλάσσεται ένας έως 1,5 όγκος πλάσματος ανά συνεδρία (περίπου 3-4 λίτρα σε έναν ενήλικα), με τη διάρκεια να κυμαίνεται συνήθως από 1,5 έως 3 ώρες.
- Αριθμός συνεδριών: Ο αριθμός των συνεδριών εξαρτάται από την ένδειξη, αλλά συνήθως κυμαίνεται από 5 έως 7, με συχνότητα καθημερινή ή ανά δεύτερη ημέρα. Κατά τη διάρκεια των συνεδριών, ο ασθενής παρακολουθείται συνεχώς για τα ζωτικά του σημεία, την ισορροπία των υγρών και την εμφάνιση ανεπιθύμητων ενεργειών.
Ενδείξεις πλασμαφαίρεσης
Οι ενδείξεις για πλασμαφαίρεση κατηγοριοποιούνται διεθνώς. Οι πιο πρόσφατες κατευθυντήριες οδηγίες (2023) καταγράφουν 166 ενδείξεις, οι οποίες ταξινομούνται σε τέσσερις κατηγορίες: Κατηγορία I (θεραπεία πρώτης γραμμής), Κατηγορία II (δεύτερης γραμμής/υποστηρικτική), Κατηγορία III (όπου ο βέλτιστος ρόλος δεν είναι καθορισμένος και η απόφαση είναι εξατομικευμένη) και Κατηγορία IV (όπου αντενδείκνυται ή είναι αναποτελεσματική).
Στις Κατηγορίες I και II περιλαμβάνονται ενδεικτικά οι εξής περιπτώσεις:
- Αιματολογικά νοσήματα: Θρομβωτική θρομβοκυτταραιμική πορφύρα (TTP), όπου αποτελεί θεραπεία πρώτης γραμμής, καθώς η ανταλλαγή αφαιρεί τα αυτοαντισώματα κατά της ADAMTS13 και αναπληρώνει το ελλιπές ένζυμο. Επίσης, σύνδρομο υπεργλοιότητας (π.χ. σε μακροσφαιριναιμία Waldenström, μυέλωμα), σύνδρομο Goodpasture και οξέα σύνδρομα σε δρεπανοκυτταρική νόσο.
- Νευρολογικά νοσήματα: Μυασθένεια gravis (σε κρίση και προεγχειρητική προετοιμασία), σύνδρομο Guillain-Barré (μία από τις δύο αποδεδειγμένα αποτελεσματικές θεραπείες, μαζί με την ενδοφλέβια χορήγηση ανοσοσφαιρινών – IVIG), χρόνια φλεγμονώδης απομυελινωτική πολυνευροπάθεια (CIDP) και οξείες υποτροπές σκλήρυνσης κατά πλάκας που δεν ανταποκρίνονται σε κορτικοστεροειδή.
- Νεφρολογικά / αγγειιτιδικά: Ταχέως προϊούσα σπειραματονεφρίτιδα με αντισώματα ANCA και άτυπο αιμολυτικό-ουραιμικό σύνδρομο (σε επιλεγμένες περιπτώσεις).
- Μεταμοσχεύσεις: Απώθηση που οφείλεται σε αντισώματα (AMR) και απευαισθητοποίηση πριν από μεταμόσχευση σε περιπτώσεις ασυμβατότητας ABO ή παρουσίας υψηλών επιπέδων αντισωμάτων HLA.
- Λοιπές περιπτώσεις: Οξεία ηπατική ανεπάρκεια (ως «γέφυρα» προς μεταμόσχευση), οικογενής υπερχοληστερολαιμία και υπερτριγλυκεριδαιμική παγκρεατίτιδα.
Υπό ποιες συνθήκες ασφαλείας πρέπει να γίνεται;
Η πλασμαφαίρεση θεωρείται γενικά μια ασφαλής διαδικασία, ωστόσο απαιτεί την τήρηση αυστηρών προϋποθέσεων:
- Οργανωμένη μονάδα: Λειτουργία σε μονάδα αφαίρεσης ή αιμοδοσίας που διαθέτει εξειδικευμένο προσωπικό, κατάλληλο εξοπλισμό και πρωτόκολλα για την αντιμετώπιση επιπλοκών.
- Προεγχειρητικός έλεγχος: Διενέργεια πλήρους αιματολογικού και βιοχημικού ελέγχου (μέτρηση αιματοκρίτη, αιμοπεταλίων, ηλεκτρολυτών, με ιδιαίτερη έμφαση στο ασβέστιο λόγω της χρήσης κιτρικών), έλεγχοι πήξης, αξιολόγηση της αγγειακής πρόσβασης και της καρδιοαναπνευστικής κατάστασης του ασθενούς.
- Συνεχής παρακολούθηση: Κατά τη διάρκεια της συνεδρίας, παρακολουθούνται στενά η αρτηριακή πίεση, ο καρδιακός ρυθμός, τα επίπεδα οξυγόνου και η ισορροπία των υγρών.
- Στείρα τεχνική: Τήρηση άσηπτης τεχνικής και σωστή διαχείριση του κεντρικού καθετήρα για την πρόληψη λοιμώξεων και θρομβώσεων.
- Ενημέρωση και συγκατάθεση: Εξασφάλιση της πλήρους ενημέρωσης του ασθενούς και λήψη της ενήμερης συγκατάθεσής του.
Οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες είναι
1. Παροδικές: Αντιδράσεις στα κιτρικά (που εκδηλώνονται με μυρμηγκιάσματα, μυϊκές κράμπες, υπόταση ασβεστίου), πτώση της αρτηριακής πίεσης, κόπωση μετά τη συνεδρία και αιμάτωμα στο σημείο παρακέντησης.
2. Σπανιότερες αλλά σοβαρότερες: Αλλεργικές ή αναφυλακτικές αντιδράσεις (ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιείται ανθρώπινο πλάσμα), λοιμώξεις του καθετήρα, αιμορραγίες και αρρυθμίες.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι μετά από κάθε συνεδρία πλασμαφαίρεσης, αφαιρούνται από τον οργανισμό τόσο παράγοντες πήξης όσο και ανοσοσφαιρίνες. Αυτό καθιστά απαραίτητη την προσοχή στον κίνδυνο αιμορραγίας και στον κίνδυνο λοιμώξεων.
Γιατί παραμένει αναντικατάστατη;
Παρά την ραγδαία ανάπτυξη των στοχευμένων βιολογικών θεραπειών, η πλασμαφαίρεση διατηρεί έναν μοναδικό ρόλο. Η ικανότητά της να δρα άμεσα, αφαιρώντας παθογόνες ουσίες από την κυκλοφορία εντός λίγων ωρών, είναι κρίσιμη σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, όπως η TTP, η μυασθενική κρίση και το σύνδρομο υπεργλοιότητας. Η συστηματική ενσωμάτωσή της στις διεθνείς ιατρικές οδηγίες και η συνεχής ενημέρωση των ενδείξεών της, την καθιστούν θεμελιώδες πυλώνα της σύγχρονης μεταγγισιοθεραπείας και της κλινικής ανοσολογίας.
