Σήμερα το μεσημέρι, ο Αλέξης Τσίπρας παρουσίασε τη νέα συμφωνία για την Αυτοδιοίκηση σε μια ευρεία εκδήλωση, με τη συμμετοχή δεκάδων στελεχών από τον χώρο της τοπικής αυτοδιοίκησης. Η εκδήλωση άνοιξε με την εισήγηση του Γραμματέα της ΕΛΑΣ, Μίλτου Χατζηγιαννάκη, ο οποίος στο παρελθόν διετέλεσε δήμαρχος Σκύρου.
Διαβάστε: Αλέξης Τσίπρας: Παρουσιάζει αύριο το σχέδιο της ΕΛΑΣ για την Τοπική Αυτοδιοίκηση – Στόχος η μετεξέλιξη των δήμων σε “κυβερνήσεις τοπικού επιπέδου”
Στην ομιλία του, ο Αλέξης Τσίπρας εστίασε στις πέντε θεμελιώδεις αλλαγές που κρίνει απαραίτητες για την τοπική αυτοδιοίκηση, υπογραμμίζοντας ότι «η Ελλάδα παραμένει μια από τις πιο συγκεντρωτικές χώρες της Ευρώπης». Αυτό, όπως ανέφερε, δεν είναι απλώς ένα θεσμικό ζήτημα, αλλά βασική αιτία για την πολυεπίπεδη γραφειοκρατία, τις καθυστερήσεις, την άνιση ανάπτυξη και την ερήμωση της περιφέρειας. «Οι αποφάσεις συγκεντρώνονται στο κεντρικό κράτος, οι διαδικασίες παραμένουν χρονοβόρες, οι δήμοι διαθέτουν περιορισμένους πόρους και αρμοδιότητες, ενώ οι πολίτες έχουν ελάχιστες δυνατότητες ουσιαστικής συμμετοχής στις αποφάσεις που επηρεάζουν την καθημερινότητά τους».
Ο κ. Τσίπρας τόνισε ότι «το πρόβλημα δεν είναι μόνο θεσμικό, είναι βαθιά κοινωνικό και αναπτυξιακό. Η περιφέρεια δυσκολεύεται ολοένα περισσότερο να παραμείνει τόπος ζωής, εργασίας και δημιουργίας. Η Αυτοδιοίκηση δεν είναι μια ακόμη βαθμίδα της δημόσιας διοίκησης. Είναι το κράτος που συναντά καθημερινά ο πολίτης. Είναι ο δήμος που συντηρεί το σχολείο, τη γειτονιά, το πάρκο, τις κοινωνικές δομές, την πολιτική προστασία και την ποιότητα ζωής».
Ο πρώην πρωθυπουργός επισήμανε ότι «στην Ελλάδα του 2026 η εικόνα της αυτοδιοίκησης παραμένει ότι η πλειονότητα των αποφάσεων λαμβάνεται από την κεντρική διοίκηση ή από ενδιάμεσους κρατικούς μηχανισμούς. Το μέγεθος της απόκλισης το δίνει ένας αριθμός του ΟΟΣΑ: οι υποεθνικές αρχές στην Ελλάδα διαχειρίζονται μόλις το 6,5% των δημόσιων δαπανών, έναντι περίπου 34% στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Επιπλέον, οι δήμοι λειτουργούν μέσα σε ένα πλαίσιο οικονομικής ασφυξίας. Η ίδια η ΚΕΔΕ και η μελέτη ΕΕΤΑΑ–ΚΕΔΕ υπολογίζουν λειτουργικό χρηματοδοτικό κενό περίπου 2,5 δισ. ευρώ. Οι ελληνικοί δήμοι δαπανούν περίπου 913 ευρώ ανά κάτοικο, από τις χαμηλότερες επιδόσεις στην Ευρώπη ενώ η τοπική αυτοδιοίκηση αντιστοιχεί περίπου στο 4% του ΑΕΠ, επίσης από τα χαμηλότερα ποσοστά στην Ευρώπη. Ταυτόχρονα, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί επισημαίνουν σταθερά τις περιορισμένες αρμοδιότητες, την ασαφή κατανομή ευθυνών και την αδύναμη οικονομική αυτονομία της ελληνικής αυτοδιοίκησης».
Ο πρόεδρος της ΕΛΑΣ υποστήριξε ότι «οι παθογένειες που σταθερά καταδεικνύονται από τους ευρωπαικούς θεσμούς δεν αποτελούν αφηρημένα θεσμικά ζητήματα. Μεταφράζονται σε προβλήματα της καθημερινότητας, σε καθυστερήσεις έργων, μεγαλύτερη γραφειοκρατία, λιγότερες υπηρεσίες, στέρηση πόρων, χαμένες ευκαιρίες ανάπτυξης και τελικά σε λιγότερες δυνατότητες για τους ανθρώπους να ζήσουν, να εργαστούν και να δημιουργήσουν στον τόπο τους. Η χώρα χρειάζεται μια νέα συμφωνία αποκέντρωσης, που θα μεταφέρει πραγματική δύναμη αρμοδιότητες, πόρους και δημοκρατική ευθύνη στις τοπικές κοινωνίες. Οι Δήμοι και οι περιφέρειες δεν μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν ως φορείς διαχείρισης περιορισμένων αρμοδιοτήτων αλλά ως πραγματικές κυβερνήσεις τοπικού επιπέδου».
Οι πέντε μεγάλες αλλαγές στις οποίες αναφέρθηκε ο Αλέξης Τσίπρας είναι:
1. Ανασχεδιασμός του αυτοδιοικητικού χάρτη: Καθαρή ευθύνη, λιγότερη γραφειοκρατία, ταχύτερες διαδικασίες, διοίκηση κοντά στον πολίτη
Σήμερα, η ευθύνη «χάνεται» μεταξύ υπουργείων, Αποκεντρωμένων Διοικήσεων, Περιφερειών και Δήμων. Οι αρμοδιότητες αλληλοεπικαλύπτονται, οι εγκρίσεις πολλαπλασιάζονται, οι διαδικασίες καθυστερούν και ο πολίτης συχνά αγνοεί ποιος αποφασίζει και ποιος λογοδοτεί. Επιπλέον, η μεταφορά αρμοδιοτήτων προς την Αυτοδιοίκηση γίνεται χωρίς τους απαραίτητους οικονομικούς πόρους, προσωπικό και μέσα, καθιστώντας την αποκέντρωση μεταφορά ευθύνης χωρίς δυνατότητα εφαρμογής. Η πρόταση αλλάζει αυτή τη λογική, προχωρώντας σε έναν συνολικό ανασχεδιασμό του αυτοδιοικητικού χάρτη με σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων. Κάθε δημόσια ευθύνη θα αντιστοιχεί σε έναν μόνο φορέα, ο οποίος θα διαθέτει τους απαραίτητους πόρους, προσωπικό, εξοπλισμό και κοστολόγηση για αποτελεσματική άσκηση. Το κεντρικό κράτος θα αναλαμβάνει τον στρατηγικό σχεδιασμό, τη νομοθέτηση και την εγγύηση της νομιμότητας. Οι Περιφέρειες θα οργανώνουν και θα συντονίζουν πολιτικές περιφερειακής κλίμακας, ενώ οι Δήμοι θα διοικούν τον τόπο τους και θα λογοδοτούν απευθείας στους πολίτες. Έτσι, αποκαθίσταται η αρχή ότι κάθε επίπεδο διακυβέρνησης κάνει αυτό που μπορεί να κάνει καλύτερα και πιο κοντά στον πολίτη. Στο πλαίσιο αυτό, καταργούνται οι Αποκεντρωμένες Διοικήσεις, ως ενδιάμεσοι κρατικοί μηχανισμοί που λειτουργούν ως γραφειοκρατικό φίλτρο. Οι αρμοδιότητές τους μεταφέρονται στις αιρετές Περιφέρειες μαζί με το προσωπικό και τους πόρους, ενώ όσες έχουν εθνικό ή υπερτοπικό χαρακτήρα επιστρέφουν στα αρμόδια υπουργεία. Επανεξετάζεται ο αυτοδιοικητικός χάρτης, δίνοντας έμφαση στη συνοχή της τοπικής κοινωνίας και όχι μόνο στο μέγεθος. Η λύση δεν είναι ούτε η διατήρηση ενός προβληματικού χάρτη ούτε μια νέα οριζόντια συγχώνευση, αλλά δήμοι που ανταποκρίνονται στην πραγματική γεωγραφική, κοινωνική και παραγωγική φυσιογνωμία κάθε περιοχής. Η μεταρρύθμιση θεμελιώνεται σε έναν νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης, που επανακαθορίζει τη σχέση κράτους, αυτοδιοίκησης και πολίτη, με στόχο μια δημόσια διοίκηση πιο αποτελεσματική, αποκεντρωμένη, δημοκρατική και με σαφή λογοδοσία.
2. Αναγέννηση κοινοτήτων: Ισχυρές τοπικές κοινωνίες
Η αποκέντρωση δεν ολοκληρώνεται στον δήμο, αλλά πρέπει να φτάνει έως τη γειτονιά και το χωριό. Σήμερα, οι τοπικές κοινότητες και τα δημοτικά διαμερίσματα έχουν περιορισμένο ρόλο, χωρίς ουσιαστικές αρμοδιότητες, πόρους και δυνατότητα επηρεασμού των αποφάσεων που αφορούν την καθημερινότητα των κατοίκων τους. Η πρόταση αυτή αλλάζει αυτή τη λογική. Οι κοινότητες και τα διαμερισματικά συμβούλια αποκτούν ουσιαστικό ρόλο στον σχεδιασμό και στις αποφάσεις που αφορούν την καθημερινότητα των πολιτών. Προτείνεται η εκλογή των συμβουλίων των κοινοτήτων με αυτοτελή κάλπη, η επαναφορά των τοπικών διαμερισμάτων και δημοτικών ενοτήτων με ουσιαστικό ρόλο στον σχεδιασμό έργων και προϋπολογισμού. Οι κοινότητες θα αποκτήσουν συγκεκριμένες αρμοδιότητες για ζητήματα καθημερινότητας, δικό τους προϋπολογισμό, σταθερή και απευθείας χρηματοδότηση, καθώς και θεσμοθετημένο συμμετοχικό προϋπολογισμό.
3. Ουσιαστική πολυεπίπεδη διακυβέρνηση: Συνεργασία αντί συγκεντρωτισμού, Αποκέντρωση και Ζωντανή περιφέρεια
Η πολυεπίπεδη διακυβέρνηση και αποκέντρωση γίνεται εργαλείο δημογραφικής ανασυγκρότησης, οικονομικής ανάπτυξης και κοινωνικής συνοχής, ώστε οι νέοι να μπορούν να παραμένουν και να δημιουργούν στον τόπο τους. Η Ελλάδα αποκτά μια νέα αρχιτεκτονική διακυβέρνησης, όπου κάθε επίπεδο αναλαμβάνει τον ρόλο που μπορεί να ασκήσει αποτελεσματικότερα. Για προβλήματα που ξεπερνούν τα όρια ενός δήμου (μεταφορές, αντιπλημμυρική προστασία, διαχείριση υδάτων, υποδομές, πολιτική προστασία), η λύση είναι η πολυεπίπεδη διακυβέρνηση: ισχυροί σύνδεσμοι συνεργασίας μεταξύ δήμων, μητροπολιτικός συντονισμός στις μεγάλες πόλεις, ενισχυμένος ρόλος των Περιφερειών και μια νέα Εθνική Πολιτική Γεωγραφικής Ισότητας. Στόχος είναι μια διοίκηση που συνεργάζεται, αξιοποιεί οικονομίες κλίμακας και παρέχει καλύτερες υπηρεσίες, χωρίς να απομακρύνει τη λήψη αποφάσεων από τις τοπικές κοινωνίες.
4. Συμμετοχική δημοκρατία: Οι πολίτες αποφασίζουν
Η ανανέωση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης περιλαμβάνει και έναν διαφορετικό τρόπο λήψης αποφάσεων. Στόχος είναι η μετάβαση από τυπικές διαβουλεύσεις σε πραγματική συμμετοχική διακυβέρνηση, όπου οι πολίτες γίνονται συνδιαμορφωτές των τοπικών πολιτικών. Προτείνεται ένα νέο πλαίσιο συμμετοχικής διακυβέρνησης που περιλαμβάνει δεσμευτικό συμμετοχικό προϋπολογισμό, τοπικά δημοψηφίσματα με αποφασιστικό χαρακτήρα, συνδυασμό ψηφιακής και δια ζώσης συμμετοχής, δημόσια παρακολούθηση έργων, υποχρεωτική αιτιολόγηση απόρριψης προτάσεων πολιτών, κληρωτές συνελεύσεις πολιτών, διαφάνεια και αξιολόγηση διαδικασιών συμμετοχής. Η δημοκρατία συνεχίζεται καθημερινά, μέσω της δυνατότητας των πολιτών να συμμετέχουν, να ελέγχουν και να συνδιαμορφώνουν τις αποφάσεις που επηρεάζουν τη ζωή τους.
5. Οικονομική Ενδυνάμωση : Χωρίς πόρους δεν υπάρχει Αυτοδιοίκηση
Πραγματική Αυτοδιοίκηση απαιτεί οικονομική αυτονομία. Σήμερα, οι περισσότεροι δήμοι εξαρτώνται από αποφάσεις και επιχορηγήσεις της κεντρικής κυβέρνησης, γεγονός που δημιουργεί καθυστερήσεις, αβεβαιότητα και αδυναμία μακροπρόθεσμου σχεδιασμού. Ο μέσος δείκτης δημοσιονομικής αυτονομίας των δήμων ανέρχεται μόλις στο 24,9%, ενώ οι μισοί περίπου καλύπτουν λιγότερο από το 20% των τακτικών τους εσόδων από ίδιες πηγές. Καταγράφεται χρηματοδοτική απόκλιση άνω των 2,5 δισ. ευρώ. Η πρόταση κατοχυρώνει σταθερούς και προβλέψιμους πόρους, ενισχύει τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους, αποδίδει στους δήμους το τέλος ανθεκτικότητας, αυξάνει τη χρηματοδότηση από το Πράσινο Ταμείο, εξασφαλίζει μερίδιο από ευρωπαϊκά κονδύλια και δημιουργεί νέο επενδυτικό πρόγραμμα «Φιλόδημος». Παρέχεται επίσης τεχνική υποστήριξη και εργαλεία ωρίμανσης έργων. Στόχος είναι κάθε δημοτική αρχή να γνωρίζει με ποιους πόρους θα κυβερνήσει, να σχεδιάζει με ορίζοντα πενταετίας και να λογοδοτεί στους πολίτες για τα αποτελέσματα.
