Η Ε.Ε. σχεδιάζει να μετεγκαταστήσει μετανάστες από Ισπανία, Ιταλία και Ελλάδα το 2027, ενώ η Ουγγαρία εκφράζει επιφυλάξεις σχετικά με την πρωτοβουλία του Ταμείου Αλληλεγγύης.
Η Ελλάδα και η Κύπρος, μαζί με την Ιταλία και την Ισπανία, βρίσκονται αντιμέτωπες με «μεταναστευτική πίεση», όπως αναφέρεται σε έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που παρουσιάστηκε την Παρασκευή. Η έκθεση θέτει τις βάσεις για τη μετεγκατάσταση αιτούντων άσυλο εντός της ΕΕ το 2027.
Σύμφωνα με την έκθεση της Κομισιόν, «η Ελλάδα και η Κύπρος υφίστανται μεταναστευτική πίεση λόγω του δυσανάλογου αριθμού αφίξεων κατά το τελευταίο έτος.
Η Ιταλία αντιμετωπίζει επίσης μεταναστευτική πίεση, εξαιτίας του αυξημένου αριθμού αφίξεων που προκύπτουν από επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης στη θάλασσα. Επιπλέον, λαμβανομένης υπόψη της συνολικής κατάστασης στον τομέα της μετανάστευσης, και ιδίως του συμβάντος στη Θέουτα, και η Ισπανία δέχεται μεταναστευτική πίεση. Κατά συνέπεια, τα τέσσερα αυτά κράτη μέλη θα έχουν πρόσβαση στη «δεξαμενή αλληλεγγύης» (Solidarity Pool), υπό την προϋπόθεση ότι εξακολουθούν να εφαρμόζονται οι κανόνες περί ευθύνης. Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι, παρόλο που η Ιταλία έχει σημειώσει πρόοδο στην εφαρμογή των κανόνων περί ευθύνης, απαιτείται περαιτέρω πρόοδος, η οποία θα παρακολουθείται στενά.»
Η παρούσα αξιολόγηση σηματοδοτεί την έναρξη της διαδικασίας ανακατανομής των αιτούντων άσυλο στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μια διαδικασία που αναμένεται να αποδειχθεί περίπλοκη, δεδομένης της πρόσφατης διαφωνίας μεταξύ των κυβερνήσεων της ΕΕ σχετικά με τη μετανάστευση, με ορισμένες χώρες να εκφράζουν απροθυμία συμμετοχής.
Η Κομισιόν ανέφερε ότι έλαβε υπόψη την άφιξη περισσοτέρων από 80.000 παράτυπων μεταναστών στη Θέουτα στα τέλη Ιουλίου, αν και η έκθεση καλύπτει επίσημα την περίοδο από τον Ιούλιο 2025 έως τον Ιούνιο 2026.
Μέσα σε μόλις δύο ημέρες, στον ισπανικό θύλακα εισήλθαν περισσότεροι μετανάστες από όσους καταγράφηκαν να διασχίζουν παράτυπα όλα τα σύνορα της ΕΕ στο πρώτο εξάμηνο του 2026.
Ωστόσο, η μαζική αυτή άφιξη δεν αναμένεται να οδηγήσει σε ανάλογη αύξηση του αριθμού των αιτούντων άσυλο που θα μετεγκατασταθούν το επόμενο έτος.
«Υπήρξε έντονη αντίδραση [στην κρίση] και μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα η συντριπτική πλειονότητα όσων εισήλθαν επέστρεψε εθελοντικά στο Μαρόκο», δήλωσε αξιωματούχος της ΕΕ.
Λειτουργία του Συστήματος Αλληλεγγύης
Τον επόμενο χρόνο, οι τέσσερις χώρες που βρίσκονται υπό πίεση θα επωφεληθούν από την αλληλεγγύη των άλλων κρατών μελών, η οποία μπορεί να εκδηλωθεί με τη μορφή μετεγκατάστασης αιτούντων άσυλο στο έδαφός τους ή μέσω χρηματοδοτικών εισφορών.
Η έκθεση εντοπίζει επίσης 15 κράτη «σε κίνδυνο μεταναστευτικής πίεσης»: το Βέλγιο, την Τσεχία, τη Γερμανία, την Εσθονία, την Ιρλανδία, τη Γαλλία, την Κροατία, τη Λετονία, τη Λιθουανία, το Λουξεμβούργο, την Ολλανδία, την Πολωνία, τη Ρουμανία, τη Σλοβενία και τη Φινλανδία. Αυτές οι χώρες οφείλουν να επιδείξουν αλληλεγγύη προς τις χώρες που αντιμετωπίζουν πίεση, αλλά η κατάστασή τους θα επανεξεταστεί για την αποφυγή δυσανάλογων υποχρεώσεων την επόμενη χρονιά.
Μια τρίτη ομάδα χαρακτηρίζεται ως «αντιμετωπίζοντας σημαντική μεταναστευτική κατάσταση»: η Βουλγαρία, η Τσεχία, η Εσθονία, η Κροατία, η Αυστρία και η Πολωνία. Οι χώρες αυτές δύνανται να ζητήσουν εξαίρεση από τα αναλογούντα ποσοστά αλληλεγγύης, αίτημα που πρέπει να πιστοποιηθεί από την Επιτροπή και να εγκριθεί από τα υπόλοιπα κράτη μέλη.
Παράλληλα με την έκθεση, η Επιτροπή πρότεινε ένα «Ετήσιο Αποθεματικό Αλληλεγγύης» (Annual Solidarity Pool), το οποίο καθορίζει τον συνολικό αριθμό των αιτούντων άσυλο που θα μετεγκατασταθούν σε όλη την Ευρώπη και το μερίδιο κάθε χώρας, είτε μέσω μετεγκαταστάσεων είτε μέσω ισοδύναμων πληρωμών.
Το ακριβές μέγεθος του αποθεματικού δεν έχει δημοσιοποιηθεί. Σύμφωνα με τη νομοθεσία, πρέπει να ανέρχεται τουλάχιστον σε 30.000 μετεγκαταστάσεις και 600 εκατομμύρια ευρώ σε χρηματοδοτικές εισφορές.
Κάθε κράτος μέλος, εκτός από εκείνα που βρίσκονται υπό μεταναστευτική πίεση, οφείλει να συνεισφέρει αναλόγως του πληθυσμού και του ΑΕΠ του. Οι χώρες μπορούν να επιλέξουν μεταξύ τριών επιλογών: να μετεγκαταστήσουν αιτούντες άσυλο στο έδαφός τους, να καταβάλουν 20.000 ευρώ για κάθε άτομο που δεν μετεγκαθίσταται, ή να χρηματοδοτήσουν επιχειρησιακή στήριξη σε χώρες που αντιμετωπίζουν πίεση.
Οι κυβερνήσεις της ΕΕ θα καθορίσουν το οριστικό μέγεθος του αποθεματικού και το μερίδιο κάθε χώρας μέχρι το τέλος του έτους. Το 2026, οι εθνικές κυβερνήσεις αποδυνάμωσαν σημαντικά την πρόταση της Επιτροπής, με λιγότερους από 9.000 αιτούντες άσυλο να μετεγκαθίστανται στην πράξη, έναντι του συμφωνημένου αριθμού αναφοράς των 21.000.
Η Ουγγαρία και η Σλοβακία δεν τηρούν τις υποχρεώσεις αλληλεγγύης
Η Ετήσια Έκθεση για το Άσυλο και τη Μετανάστευση αξιολόγησε επίσης την αλληλεγγύη των κρατών μελών, επισημαίνοντας προβλήματα με την Ουγγαρία και τη Σλοβακία.
Η Επιτροπή αναγνώρισε ότι οι δύο χώρες έχουν παραβεί τους κανόνες, καθώς δεν προέβησαν σε καμία δέσμευση για μετεγκατάσταση ή χρηματοδοτική εισφορά για το 2026, ωστόσο προς το παρόν δεν θα κινηθούν διαδικασίες επί παραβάσει.
«Το σύστημα είναι υποχρεωτικό. Πέρυσι δεν ανέλαβαν δεσμεύσεις. Είμαστε σε επαφή με τα δύο κράτη μέλη για να δούμε πώς μπορούμε να εξασφαλίσουμε τον σεβασμό αυτής της διάστασης», δήλωσε αξιωματούχος της ΕΕ.
Η Βουδαπέστη και η Μπρατισλάβα παραμένουν αντίθετες στο σύστημα αλληλεγγύης που προβλέπει το Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, καθώς η μετανάστευση αποτελεί ένα βαθιά διχαστικό ζήτημα για τους πολίτες τους.
Η Ιταλία βρέθηκε επίσης στο μικροσκόπιο, αφού αρκετά κράτη μέλη κάλεσαν τη Ρώμη στα τέλη Αυγούστου να παραλάβει αιτούντες άσυλο που είχαν εισέλθει στην ΕΕ μέσω των συνόρων της προτού μετακινηθούν σε άλλες χώρες.
Σύμφωνα με τους κανόνες της ΕΕ, η Επιτροπή μπορεί να αναστείλει την αλληλεγγύη προς μια χώρα που βρίσκεται υπό μεταναστευτική πίεση, εάν αυτή δεν τηρεί τις υποχρεώσεις της.
«Δεν συμβαίνει αυτό επί του παρόντος», διευκρίνισε αξιωματούχος της ΕΕ.
Κατά την υπό εξέταση περίοδο, πραγματοποιήθηκαν περίπου 13.000 επιστροφές μεταξύ των κρατών μελών, αν και η Κομισιόν δεν παρείχε στοιχεία ανά χώρα. Τα δεδομένα του Eurodac δείχνουν επίσης ότι οι μη εξουσιοδοτημένες μετακινήσεις εντός της ΕΕ μειώθηκαν κατά περίπου 13%.
