Έπειτα από μια μακρά περίοδο απορριπτικών στάσεων, η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης πραγματοποίησε μια αιφνιδιαστική στροφή 180 μοιρών, εγκρίνοντας ομόφωνα το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο που υπογράφηκε το 2019. Η απόφαση αυτή, όπως μεταδόθηκε από το Reuters, ανατρέπει τη μέχρι πρότινος στάση της ανατολικής Λιβύης απέναντι στην Άγκυρα, επαναφέροντας τη συμφωνία στο επίκεντρο των γεωπολιτικών εξελίξεων στην Ανατολική Μεσόγειο. Παράλληλα, το λιβυκό κοινοβούλιο ακύρωσε τις προηγούμενες αποφάσεις του 2020, με τις οποίες είχε απορρίψει αντίστοιχα μνημόνια συνεργασίας με την Τουρκία και είχε αποφασίσει τη διακοπή των διμερών πολιτικών σχέσεων.
Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς προέρχεται από τη Βεγγάζη, δηλαδή από το πολιτικό στρατόπεδο της ανατολικής Λιβύης, το οποίο για χρόνια αρνούνταν πεισματικά να αναγνωρίσει τη θαλάσσια συμφωνία. Το εν λόγω μνημόνιο είχε υπογραφεί στις 27 Νοεμβρίου 2019 στην Κωνσταντινούπολη μεταξύ της Τουρκίας και της τότε Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας (GNA), με έδρα την Τρίπολη και επικεφαλής τον Φάγεζ αλ-Σάρατζ. Βασικός άξονας της συμφωνίας ήταν η οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών στη Μεσόγειο, συμπεριλαμβανομένης της υφαλοκρηπίδας και της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης.
Είναι αξιοσημείωτο ότι η Ελλάδα, καθώς και η Αίγυπτος και άλλες χώρες της περιοχής, έχουν απορρίψει κατηγορηματικά τη συμφωνία, ξεκαθαρίζοντας ότι παραβιάζει κατάφωρα τα δικαιώματά τους και το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας. Η Αθήνα, ειδικότερα, επισημαίνει ότι το παράνομο μνημόνιο αγνοεί πλήρως την ουσιαστική επίδραση που έχουν τα ελληνικά νησιά στην οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.
Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Η Αλλαγή Σκηνικού στη Βεγγάζη
Η έγκριση του μνημονίου έρχεται λίγες μόλις ημέρες μετά την απομάκρυνση του Αγκίλα Σάλεχ, ο οποίος διατέλεσε πρόεδρος της Βουλής για 12 συναπτά έτη, και την επακόλουθη εκλογή του Αλ-Σαλχίν Αμπντελνάμπι αλ-Ομπέιντι. Ο Σάλεχ, προηγουμένως, είχε επανειλημμένα αρνηθεί να προωθήσει προς κύρωση το μνημόνιο. Η αλλαγή στην ηγεσία του κοινοβουλίου της Λιβύης αναδεικνύεται σε κρίσιμο στοιχείο του πολιτικού παρασκηνίου, αν και από μόνη της δεν μπορεί να θεωρηθεί ως η αποκλειστική αιτία αυτής της σημαντικής μεταστροφής.
Παράλληλα, η Άγκυρα επιχειρεί εδώ και καιρό να διευρύνει την επιρροή της και πέραν της δυτικής Λιβύης, με την οποία διατηρούσε στενή συνεργασία κατά το 2019. Έχει αναπτύξει διαύλους επικοινωνίας με την πλευρά του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ, ενώ στο επίκεντρο της νέας αυτής προσέγγισης βρίσκεται και ο γιος του, Σαντάμ Χαφτάρ. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, η Τουρκία φέρεται να άσκησε ισχυρές πιέσεις, με ενδεχόμενες αναφορές σε πιθανή αναθεώρηση της υποστήριξής της προς το στρατόπεδο του Χαφτάρ, προκειμένου να εξασφαλιστεί η κοινοβουλευτική έγκριση.
Η έγκριση του αμφιλεγόμενου τουρκολιβυκού συμφώνου συμπίπτει χρονικά με τις εξελίξεις γύρω από τις ενεργειακές έρευνες νότια της Κρήτης και τους σχεδιασμούς για την έναρξη δραστηριοποίησης της Chevron στην περιοχή.
Για την Αθήνα, το κρίσιμο ερώτημα παραμένει το πώς ακριβώς θα αξιοποιήσει η Άγκυρα αυτή την εξέλιξη στην Ανατολική Μεσόγειο και εάν θα επιχειρήσει να μετατρέψει την πολιτική μεταστροφή της Βεγγάζης σε νέα, απτά δεδομένα επί του πεδίου.
