Η έκθεση PISA 2025 για την Ελλάδα παρουσιάζει μια σύνθετη εικόνα, με ορισμένες ενδείξεις σταθεροποίησης, αλλά και παραμένουσες αδυναμίες στα θεμελιώδη γνωστικά πεδία. Ειδικότερα, στα Μαθηματικά, η απόσταση από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ παρουσιάζει για πρώτη φορά μετά από μια δεκαετία τάσεις περιορισμού.
Μια Δίχαλη Εικόνα από την PISA 2025
Η πρόσφατη αξιολόγηση PISA 2025 για τους Έλληνες μαθητές αποτυπώνει μια κατάσταση που δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ούτε πλήρως θετική ούτε αποκλειστικά ανησυχητική, αλλά μάλλον σύνθετη. Παρά τη διαχρονικά χαμηλή επίδοση, εντοπίζονται σημάδια σταθεροποίησης και μικρής σύγκλισης με τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Το πιο αξιοσημείωτο στοιχείο αφορά τα Μαθηματικά, όπου η επίδοση των Ελλήνων μαθητών σημείωσε μείωση 6 μονάδων σε σύγκριση με το 2022.
Την ίδια στιγμή, σε άλλες χώρες και σύνολα αναφοράς, οι πτώσεις ήταν ακόμα μεγαλύτερες, με την αντίστοιχη υποχώρηση να φτάνει τις 11 μονάδες στον ΟΟΣΑ και τις 12 μονάδες στην ΕΕ27. Αυτό, σύμφωνα με την ανάλυση των αποτελεσμάτων, σηματοδοτεί την πρώτη φορά μετά από περίπου δέκα χρόνια που ανακόπτεται η συνεχής διεύρυνση της απόστασης της Ελλάδας από τον ΟΟΣΑ στα Μαθηματικά.
Πτώση Επίσης στις Φυσικές Επιστήμες και την Κατανόηση Κειμένου
Η εικόνα στις υπόλοιπες βασικές περιοχές αξιολόγησης είναι επίσης αρνητική, αν και με διαφορετική ένταση. Στις Φυσικές Επιστήμες, η επίδοση των Ελλήνων μαθητών υποχώρησε κατά 7 μονάδες, ενώ ο μέσος όρος πτώσης ήταν 5 μονάδες τόσο στον ΟΟΣΑ όσο και στην ΕΕ27. Στην Κατανόηση Κειμένου, η μείωση έφτασε τις 16 μονάδες, όση και στον ΟΟΣΑ, αλλά λιγότερο από την πτώση των 18 μονάδων στην ΕΕ27.
Παρά τα σημάδια σταθεροποίησης, η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται κάτω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ και στα τρία βασικά γνωστικά αντικείμενα. Αυτό υποδηλώνει ότι η βελτίωση παραμένει περιορισμένη και δεν επαρκεί για να αλλάξει ουσιαστικά η θέση της χώρας στο διεθνές εκπαιδευτικό τοπίο.
Το Κρίσιμο Ζήτημα του Βασικού Επιπέδου
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά το ποσοστό των μαθητών που ολοκληρώνουν την υποχρεωτική εκπαίδευση χωρίς να έχουν επιτύχει το βασικό επίπεδο λειτουργικού εγγραμματισμού. Στις Φυσικές Επιστήμες, το ποσοστό αυτό ανέρχεται στο 40,9%, στην Κατανόηση Κειμένου στο 43,8% και στα Μαθηματικά στο 49,5%. Το τελευταίο στοιχείο είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό, καθώς σχεδόν ένας στους δύο 15χρονους δεν διαθέτει το μαθηματικό επίπεδο που απαιτείται για την καθημερινή ζωή.
Το εύρημα αυτό δεν αφορά μόνο τις σχολικές επιδόσεις, αλλά και το εκπαιδευτικό προφίλ με το οποίο οι μαθητές προχωρούν στην επόμενη φάση της ζωής τους. Η εικόνα που προκύπτει δείχνει ότι η αδυναμία εντοπίζεται σε ένα μεγάλο μέρος του μαθητικού πληθυσμού και δεν περιορίζεται σε μεμονωμένες περιπτώσεις.
Έντονες Διαφορές μεταξύ των Σχολείων
Η επεξεργασία των δεδομένων αναδεικνύει επίσης έντονες αποκλίσεις μεταξύ των σχολικών μονάδων. Περίπου 38 σχολεία του δείγματος, εκ των οποίων τα 32 είναι δημόσια, κατέγραψαν επιδόσεις από πολύ υψηλότερες έως κοντά στον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Το στοιχείο αυτό υποδηλώνει την ύπαρξη σχολείων που επιτυγχάνουν αισθητά καλύτερα αποτελέσματα από τον συνολικό μέσο ελληνικό όρο.
Ωστόσο, η διαφοροποίηση μεταξύ των μονάδων παραμένει μεγάλη και συνδέεται και με κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες. Οι ανισότητες εξακολουθούν να επηρεάζουν τις μαθητικές επιδόσεις, με τους μαθητές μεταναστευτικού υπόβαθρου να αποτελούν μια ιδιαίτερη πρόκληση, καθώς περισσότεροι από τους μισούς δεν μιλούν ελληνικά στο σπίτι και συχνά προέρχονται από χαμηλότερα κοινωνικοοικονομικά στρώματα.
Το Μαθησιακό Περιβάλλον και η Στάση των Μαθητών
Η έρευνα καταγράφει ότι οι μαθητές στην Ελλάδα βιώνουν ένα λιγότερο υποστηρικτικό και γνωστικά ενισχυτικό περιβάλλον σε σύγκριση με τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Αναφέρουν μικρότερη στήριξη από τους εκπαιδευτικούς, λιγότερες διδακτικές πρακτικές που ενθαρρύνουν την ενεργό σκέψη, καθώς και περιορισμένη αξιοποίηση των ψηφιακών τεχνολογιών και της τεχνητής νοημοσύνης στο σχολείο.
Ταυτόχρονα, εμφανίζουν πιο αρνητικές στάσεις απέναντι στη μάθηση, κυρίως όσον αφορά την περιέργεια, την επιμονή και την αυτορρύθμιση. Παρόλα αυτά, οι μαθητές εκφράζουν ισχυρότερη πεποίθηση ότι οι ικανότητές τους μπορούν να βελτιωθούν μέσω της προσπάθειας και της μάθησης, στοιχείο που λειτουργεί ως αντίβαρο στις πιο αρνητικές αποτιμήσεις.
Πειθαρχία, Ασφάλεια και Εκφοβισμός
Στο πεδίο του σχολικού κλίματος, οι μαθητές στην Ελλάδα αναφέρουν συχνότερα προβλήματα πειθαρχίας, απουσίες και καθυστερήσεις. Αντιθέτως, τα σοβαρότερα φαινόμενα παραβατικότητας παραμένουν σε χαμηλότερα επίπεδα από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Ο σχολικός εκφοβισμός κυμαίνεται σε παρόμοια επίπεδα με εκείνα του ΟΟΣΑ.
Σε σύγκριση με το 2022, καταγράφεται βελτίωση στο αίσθημα ασφάλειας και στο αίσθημα του «ανήκειν» στο σχολείο. Το στοιχείο αυτό υποδηλώνει ότι, παρά τις δυσκολίες στην καθημερινότητα της τάξης, υφίστανται ορισμένες θετικές μεταβολές στο κλίμα των σχολείων.
Ψηφιακές Υποδομές και Ελλείψεις Προσωπικού
Σημαντική πρόοδος έχει σημειωθεί στις ψηφιακές υποδομές, ιδιαίτερα μετά το 2018. Ο αριθμός των διαθέσιμων ηλεκτρονικών υπολογιστών για εκπαιδευτική χρήση έχει αυξηθεί αισθητά. Παρά την πρόοδο, ωστόσο, οι σχολικές μονάδες εξακολουθούν να υστερούν σε υποδομές και εξοπλισμό σε σύγκριση με τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ.
Την ίδια στιγμή, οι διευθυντές των σχολείων αναφέρουν μεγαλύτερες ελλείψεις προσωπικού σε σχέση με τον ΟΟΣΑ, κυρίως σε κοινωνικά ευάλωτες περιοχές και στην περιφέρεια. Από την άλλη πλευρά, η Ελλάδα διαθέτει μικρότερες τάξεις και χαμηλότερη αναλογία μαθητών ανά εκπαιδευτικό, κάτι που μετατοπίζει το πρόβλημα περισσότερο στην κατανομή και αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού.
Το Στοίχημα για τα Επόμενα Χρόνια
Τα αποτελέσματα της PISA 2025 δεν υποδεικνύουν θεαματική αλλαγή για την ελληνική εκπαίδευση. Υποδηλώνουν, όμως, ότι η πολυετής διεύρυνση της απόστασης από τον ΟΟΣΑ φαίνεται πλέον να περιορίζεται, κυρίως στα Μαθηματικά. Το βασικό πρόβλημα παραμένει η χαμηλή επίδοση ενός μεγάλου μέρους των μαθητών και, ειδικότερα, το γεγονός ότι σχεδόν ένας στους δύο 15χρονους δεν έχει αποκτήσει το βασικό μαθηματικό επίπεδο.
Η πρόκληση για το εκπαιδευτικό σύστημα δεν αφορά μόνο τους διαθέσιμους πόρους. Το κρίσιμο ζήτημα έγκειται στον τρόπο αξιοποίησής τους, σε συνδυασμό με τη βελτίωση της διδασκαλίας, την ενίσχυση της μαθητικής συμμετοχής, την αξιοποίηση της τεχνολογίας και της τεχνητής νοημοσύνης, και τη στοχευμένη στήριξη των μαθητών που αντιμετωπίζουν περισσότερα εμπόδια.
